مهریه زندان دارد ۱۴۰۴
در سال ۱۴۰۴، اصل بر این است که عدم پرداخت مهریه موجب حبس نمی شود؛ مگر در شرایطی که مرد توانایی پرداخت را داشته باشد و از پرداخت آن خودداری کند، یا پس از اعسار، اقساط را نپردازد. قانون ۱۱۰ سکه همچنان مبنای این موضوع است و طرح ۱۴ سکه به قانون تبدیل نشده است.
مهریه به عنوان یکی از مهم ترین حقوق مالی زوجه در عقد ازدواج، همواره محل بحث و ابهاماتی در جامعه بوده است. بسیاری از زوجین، به ویژه در سال های اخیر و با توجه به تغییرات اقتصادی و اجتماعی، با پرسش های متعددی در خصوص وضعیت قانونی مهریه، امکان حبس مرد به دلیل عدم پرداخت آن، و تفاوت های انواع مهریه مواجه هستند. این مقاله با هدف ارائه راهنمایی جامع و به روز، به بررسی دقیق قوانین موجود در سال ۱۴۰۴، تفکیک واقعیت ها از شایعات، و تبیین ابعاد مختلف حقوقی مهریه می پردازد تا مخاطبان بتوانند با آگاهی کامل تری نسبت به حقوق و تکالیف خود عمل کنند.
مبانی حقوقی مهریه و ضمانت اجرای قانونی آن
ماهیت حقوقی مهریه: بدهی مدنی، نه جرم
برخلاف تصور رایج در میان عموم جامعه، عدم پرداخت مهریه ذاتاً یک جرم کیفری محسوب نمی شود. در نظام حقوقی ایران، مهریه یک بدهی مالی مدنی است که زوج بر ذمه خود می پذیرد. بر اساس ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، به مجرد عقد، زن مالک مهریه می شود و می تواند هرگونه تصرفی در آن داشته باشد. این مالکیت، حق زن را برای مطالبه مهریه در هر زمان تضمین می کند.
ضمانت اجرای عدم پرداخت این بدهی مدنی، طبق ماده ۲ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، امکان حبس است. این ماده بیان می دارد که اگر محکوم علیه (در اینجا مرد) با وجود توانایی مالی از پرداخت دین خودداری کند یا در صورت ناتوانی مالی (اعسار) دادخواست اعسار ندهد، به درخواست طلبکار (زن) حبس می شود. بنابراین، حبس برای مهریه صرفاً برای مدیونی است که تمکن مالی دارد اما از پرداخت امتناع می کند یا مدیونی که بدون اثبات اعسار، دین خود را نپردازد.
تفاوت مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه
تعیین نوع مهریه در زمان عقد، تأثیر بسزایی در روند مطالبه و ضمانت اجرای آن دارد. در قانون ایران، مهریه به دو نوع اصلی عندالمطالبه و عندالاستطاعه تقسیم می شود که هر یک شرایط حقوقی خاص خود را دارند.
مهریه عندالمطالبه: حق زن، تعهد مرد
مهریه عندالمطالبه به این معناست که زن به محض وقوع عقد، مالک مهریه خود شده و هر زمان که بخواهد، می تواند آن را از مرد مطالبه کند. در این نوع مهریه، بار اثبات ناتوانی مالی (اعسار) بر عهده مرد است. یعنی مرد باید به دادگاه ثابت کند که توانایی پرداخت مهریه را ندارد تا دادگاه حکم به تقسیط آن بدهد. در صورتی که مرد توانایی پرداخت داشته باشد و از پرداخت خودداری کند، یا نتواند اعسار خود را ثابت کند، ممکن است با حکم حبس مواجه شود (البته در چهارچوب قانون ۱۱۰ سکه).
مهریه عندالاستطاعه: مشروط به توان مالی مرد
در مقابل، مهریه عندالاستطاعه به این معناست که زن تنها زمانی می تواند مهریه خود را مطالبه کند که ثابت شود مرد توانایی مالی برای پرداخت آن را دارد. در این نوع مهریه، بار اثبات استطاعت مالی مرد بر عهده زن است. اگر زن نتواند تمکن مالی مرد را به اثبات برساند، حتی با وجود مطالبه، دادگاه حکم به پرداخت مهریه صادر نخواهد کرد. ضمانت اجرای حبس برای مهریه عندالاستطاعه وجود ندارد، چرا که اساساً مطالبه آن منوط به اثبات توانایی مالی است.
تفاوت های عملی این دو نوع مهریه و تأثیر آن ها بر روند مطالبه، بسیار حیاتی است. در مهریه عندالمطالبه، زن با اثبات وقوع عقد و مقدار مهریه، می تواند درخواست خود را مطرح کند و این مرد است که باید به دنبال راه های قانونی برای اثبات ناتوانی خود باشد. اما در مهریه عندالاستطاعه، زن باید قبل از هر اقدامی، توانایی مالی همسرش را برای دادگاه محرز کند.
| ویژگی | مهریه عندالمطالبه | مهریه عندالاستطاعه |
|---|---|---|
| زمان مطالبه | هر زمان پس از عقد، بدون قید و شرط | مشروط به اثبات توان مالی مرد |
| بار اثبات | اثبات اعسار (ناتوانی مالی) بر عهده مرد است | اثبات استطاعت مالی مرد بر عهده زن است |
| امکان حبس (تا سقف ۱۱۰ سکه) | در صورت عدم پرداخت و عدم پذیرش اعسار، ممکن است اعمال شود | امکان حبس وجود ندارد، زیرا پرداخت مشروط به توان مالی است |
قانون ۱۱۰ سکه: سقف ضمانت اجرای حبس برای مهریه
یکی از مهم ترین قوانین مرتبط با مهریه، ماده ۲۲ قانون حمایت از خانواده مصوب ۱۳۹۱ است که به قانون ۱۱۰ سکه شهرت یافته است. این قانون، سقف ضمانت اجرای کیفری (حبس) برای مهریه را مشخص می کند، نه سقف خود مهریه را.
بر اساس این ماده: «هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصد و ده سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات ماده (۲) قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی است. چنانچه مهریه، بیشتر از این میزان باشد در خصوص مازاد، فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است. رعایت مقررات مربوط به محاسبه مهریه به نرخ روز کماکان الزامی است.»
این بدان معناست که برای مهریه های تا سقف ۱۱۰ سکه بهار آزادی (یا معادل آن)، در صورت عدم پرداخت و اثبات ناتوانی مالی مرد، امکان صدور حکم حبس وجود دارد. اما برای مهریه مازاد بر ۱۱۰ سکه، زن باید به دادگاه ثابت کند که مرد تمکن مالی (ملائت) برای پرداخت آن را دارد. در غیر این صورت، برای مهریه بالای ۱۱۰ سکه، حکم حبس صادر نمی شود و تنها از طریق توقیف اموال و بررسی وضعیت مالی مرد، امکان وصول وجود دارد. این قانون، سقف مهریه را تعیین نمی کند، بلکه تنها سقف میزان مهریه ای است که برای عدم پرداخت آن می توان حکم حبس صادر کرد.
قانون ۱۱۰ سکه، سقف ضمانت اجرای کیفری (حبس) برای مهریه را تعیین می کند، نه سقف مقدار مهریه را. برای مبالغ مازاد بر ۱۱۰ سکه، زوجه باید تمکن مالی زوج را اثبات کند.
وضعیت قوانین مهریه در سال ۱۴۰۴: واقعیت ها و شایعات
آیا قانون جدید مهریه در سال ۱۴۰۴ تغییر کرده است؟
یکی از سوالات پرتکرار در خصوص مهریه، به روزرسانی قوانین در سال جدید است. باید تأکید کرد که تاکنون، هیچ تغییر اساسی و بنیادینی در قوانین مربوط به مهریه در سال ۱۴۰۴ به تصویب نرسیده و ابلاغ نشده است. مبنای فعلی برای مطالبه و ضمانت اجرای مهریه، همچنان ماده ۲۲ قانون حمایت از خانواده (قانون ۱۱۰ سکه) و ماده ۲ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی است که قبلاً توضیح داده شد. بنابراین، تمام نگرانی ها یا امیدها در خصوص تغییرات گسترده قانونی در سال جاری، بر پایه شایعات و طرح های پیشنهادی است و نه قوانین جاری.
بررسی طرح کاهش مهریه به ۱۴ سکه: صرفاً یک پیشنهاد
در سال های اخیر، طرح هایی در مجلس شورای اسلامی برای کاهش سقف ضمانت اجرای کیفری مهریه، از جمله کاهش آن به ۱۴ سکه، مطرح شده است. هدف از این طرح ها، معمولاً کاهش آمار زندانیان مهریه، کاهش بار سیستم قضایی و جلوگیری از تعیین مهریه های سنگین و نامتعارف عنوان می شود.
اما باید با قاطعیت اعلام کرد که این طرح تاکنون به تصویب نهایی مجلس و تأیید شورای نگهبان نرسیده و به قانون تبدیل نشده است. بنابراین، صرفاً یک پیشنهاد یا طرح در حال بررسی است و تا زمانی که مراحل قانونی خود را طی نکند و ابلاغ نشود، هیچ اعتبار اجرایی ندارد. پابرجا بودن قانون ۱۱۰ سکه به عنوان مبنای فعلی برای حبس مهریه، واقعیت حقوقی کنونی است.
موافقان این طرح بر کاهش آسیب های اجتماعی و مالی ناشی از زندانی شدن مردان و تقویت بنیان خانواده تأکید دارند، در حالی که مخالفان نگران تضعیف حقوق مالی زنان و کاهش پشتوانه اقتصادی آن ها هستند. با این حال، تا زمان تصویب و ابلاغ رسمی، این مباحث صرفاً در حیطه نظری و پیشنهادی باقی می مانند و هیچ تأثیری بر وضعیت حقوقی مهریه در سال ۱۴۰۴ ندارند.
مراحل قانونی مطالبه مهریه و روند صدور حکم حبس
مسیرهای مطالبه مهریه توسط زوجه
زن برای مطالبه مهریه خود دو مسیر اصلی قانونی پیش رو دارد که می تواند با توجه به شرایط خود یکی از آن ها را انتخاب کند:
الف) مطالبه از طریق اجرای ثبت اسناد رسمی
اگر عقدنامه ازدواج رسمی باشد، زن می تواند بدون مراجعه به دادگاه، از طریق اداره ثبت اسناد رسمی اقدام کند. مراحل کلی به شرح زیر است:
- مراجعه به دفترخانه ثبت ازدواج: زن با در دست داشتن سند ازدواج رسمی به دفترخانه ای که عقد در آن ثبت شده مراجعه و درخواست صدور اجراییه برای مهریه را ارائه می دهد.
- ابلاغ اجرائیه به مرد: اجرای ثبت، اجرائیه را به مرد ابلاغ می کند و او ۱۰ روز فرصت دارد تا مهریه را بپردازد یا اموالی برای توقیف معرفی کند.
- توقیف اموال: در صورت عدم اقدام مرد، زن می تواند با معرفی اموال منقول و غیرمنقول (مانند خودرو، ملک، حساب بانکی، حقوق کارمندی) مرد، درخواست توقیف آن ها را از طریق اجرای ثبت بدهد.
مزیت این روش، سرعت بیشتر و هزینه کمتر در مقایسه با دادگاه است، اما محدودیت هایی نیز دارد (مثلاً امکان توقیف اموالی که به راحتی قابل شناسایی نیستند، یا نیاز به حکم جلب از دادگاه).
ب) مطالبه از طریق دادگاه خانواده
در صورتی که سند ازدواج رسمی نباشد یا زن به هر دلیلی ترجیح دهد از طریق دادگاه اقدام کند، باید دادخواست مطالبه مهریه را به دادگاه خانواده تقدیم کند:
- تقدیم دادخواست: زن باید دادخواست مطالبه مهریه را به دادگاه خانواده ارائه دهد.
- تشکیل پرونده و رسیدگی: دادگاه به پرونده رسیدگی کرده و پس از احراز صحت عقد و مقدار مهریه، حکم به پرداخت آن صادر می کند.
- اجرای حکم: پس از قطعی شدن حکم، زن می تواند از طریق واحد اجرای احکام دادگستری، برای توقیف اموال یا سایر اقدامات قانونی اقدام کند.
دادخواست اعسار از پرداخت مهریه: راهکاری برای زوجین
یکی از مهم ترین راهکارهای قانونی برای مردانی که توان پرداخت یکجای مهریه را ندارند، تقدیم دادخواست اعسار است.
اعسار چیست؟ شرایط و اهمیت آن
اعسار به معنای ناتوانی مالی یک فرد در پرداخت بدهی هایش است. اگر مردی پس از صدور حکم قطعی پرداخت مهریه، ادعا کند که توانایی مالی لازم برای پرداخت آن را به صورت یکجا ندارد، می تواند دادخواست اعسار به دادگاه تقدیم کند. اثبات اعسار، حکم حبس را متوقف کرده و منجر به تقسیط مهریه می شود.
مدارک و اثبات اعسار
برای اثبات اعسار، مرد باید مدارک و شواهدی را به دادگاه ارائه دهد که شامل موارد زیر است:
- لیست کامل اموال و دارایی های خود (منقول و غیرمنقول)
- لیست کلیه مطالبات و دیون خود
- فیش های حقوقی و مدارک مربوط به درآمد
- اظهارنامه مالیاتی (در صورت وجود)
- شهادت حداقل دو نفر شاهد که از وضعیت مالی مرد آگاه باشند.
دادگاه با بررسی این مدارک و شواهد، در خصوص پذیرش یا رد دادخواست اعسار تصمیم گیری می کند. در صورت پذیرش اعسار، دادگاه معمولاً حکم به تقسیط مهریه می دهد و مبلغی را به عنوان پیش قسط و اقساط ماهانه تعیین می کند.
فرار از دین و عواقب آن
اگر مرد به منظور فرار از پرداخت مهریه یا سایر دیون، اقدام به پنهان کردن اموال خود یا انتقال صوری آن ها به نام دیگران کند، این عمل به عنوان فرار از دین تلقی شده و می تواند عواقب حقوقی جدی برای او به همراه داشته باشد. در صورت اثبات فرار از دین توسط زن، دادگاه نه تنها دادخواست اعسار مرد را رد می کند، بلکه ممکن است اقدامات کیفری علیه او را نیز در نظر بگیرد و حکم جلب و حبس صادر شود.
زمان صدور حکم جلب و حبس برای مهریه
حکم جلب و حبس برای مهریه بلافاصله پس از مطالبه آن صادر نمی شود و تابع شرایط و مراحل قانونی است:
- صدور حکم قطعی: ابتدا باید حکم قطعی دادگاه مبنی بر محکومیت مرد به پرداخت مهریه صادر شود.
- عدم پرداخت یا عدم ارائه دادخواست اعسار: اگر مرد پس از صدور حکم قطعی، مهریه را پرداخت نکند و یا دادخواست اعسار تقدیم نکند، یا دادخواست اعسار او رد شود.
- عدم پرداخت اقساط: در صورتی که اعسار مرد پذیرفته شده و مهریه تقسیط شده باشد، اما او اقساط را در موعد مقرر نپردازد، زن می تواند درخواست جلب مرد را به دلیل عدم پرداخت اقساط مهریه مطرح کند.
ماهیت حبس مهریه، حبس مدیون است و نه یک مجازات کیفری با مدت زمان مشخص. به این معنا که هدف از حبس، اجبار مدیون به پرداخت دین است. مدت زمان حبس مشخص نیست و تا زمانی که مرد بدهی خود را پرداخت کند یا اعسار او اثبات شود، ادامه خواهد داشت. در عمل، با درخواست اعسار یا پرداخت اقساط، مرد از زندان آزاد می شود.
راهکارها و نکات عملی برای مدیریت پرونده مهریه
راهکارهای پیشگیری از حبس برای مردان
مردانی که در پرداخت مهریه با مشکل مواجه هستند، می توانند با اتخاذ راهکارهای قانونی از زندانی شدن خود جلوگیری کنند:
- اقدام به موقع برای دادخواست اعسار: به محض دریافت ابلاغیه مطالبه مهریه، بهترین اقدام تقدیم فوری دادخواست اعسار و اثبات ناتوانی مالی است. این کار از صدور حکم جلب اولیه جلوگیری کرده و روند را به سمت تقسیط پیش می برد.
- مذاکره و توافق با همسر: تلاش برای مذاکره و رسیدن به توافق با همسر می تواند راهگشا باشد. این توافق می تواند شامل کاهش مهریه، بخشش بخشی از آن، یا تبدیل مهریه به اموال دیگر با شرایط پرداخت آسان تر باشد.
- مشورت با وکیل متخصص و مجرب: وکیل متخصص خانواده با آگاهی از رویه های قضایی و تنظیم دقیق دادخواست ها، می تواند بهترین راهکار را برای جلوگیری از حبس ارائه دهد و شانس موفقیت در پرونده اعسار یا توافق را افزایش دهد.
پیشگیری از حبس مهریه مستلزم آگاهی حقوقی و اقدام به موقع است. تعلل در این زمینه می تواند پیامدهای ناگواری داشته باشد.
ابزارهای قانونی زن برای وصول مهریه
زن نیز برای وصول مهریه خود، ابزارهای قانونی قدرتمندی در اختیار دارد:
- توقیف اموال منقول و غیرمنقول: زن می تواند پس از صدور اجرائیه یا حکم دادگاه، درخواست توقیف هرگونه اموال منقول (مانند خودرو، طلا، موجودی انبار) و غیرمنقول (مانند ملک، زمین) که به نام مرد است را ارائه دهد. این اموال پس از توقیف، از طریق مزایده به فروش رسیده و مبلغ مهریه از محل آن تأمین می شود.
- توقیف حساب های بانکی: موجودی حساب های بانکی مرد نیز قابل توقیف است و می تواند برای پرداخت مهریه مورد استفاده قرار گیرد.
- توقیف حقوق کارمندی: اگر مرد کارمند باشد و حقوق ثابت دریافت کند، دادگاه می تواند تا یک سوم یا یک چهارم از حقوق ماهانه او را (بسته به شرایط تاهل) توقیف و به زن پرداخت کند تا مهریه وصول شود.
- ممنوع الخروجی مرد: زن می تواند از دادگاه درخواست ممنوع الخروج شدن مرد را بدهد. این اقدام به عنوان یک ابزار فشار قانونی عمل می کند و مرد تا زمان تعیین تکلیف بدهی مهریه، اجازه خروج از کشور را نخواهد داشت.
پیامدهای عدم پرداخت اقساط مهریه پس از تقسیط
حتی پس از تقسیط مهریه، مرد موظف است اقساط را در موعد مقرر پرداخت کند. عدم پرداخت اقساط، پیامدهای جدی به همراه دارد:
- تبدیل مهریه از تقسیط به حال: در صورت عدم پرداخت چند قسط متوالی (معمولاً سه قسط)، زن می تواند از دادگاه درخواست کند که مهریه از حالت تقسیط خارج شده و به صورت یکجا (حال) مطالبه شود.
- امکان صدور مجدد حکم جلب: با حال شدن مهریه یا حتی در صورت عدم پرداخت اقساط مقرر، زن می تواند مجدداً درخواست صدور حکم جلب و حبس برای مرد را مطرح کند. در این شرایط، مرد تا زمان پرداخت بدهی یا ارائه دادخواست اعسار جدید، در معرض بازداشت قرار می گیرد.
سوالات متداول
آیا عدم تمکین زن بر دریافت مهریه تأثیرگذار است؟
خیر، عدم تمکین زن به خودی خود مانع از دریافت مهریه نمی شود، اما ممکن است در شرایط خاص، مانند عدم امکان نزدیکی به دلیل ناشزه بودن زن، مرد بتواند برای دریافت نصف مهریه اقدام کند. در موارد عادی، زن همچنان حق مطالبه مهریه را دارد.
اگر مرد هیچ مال و درآمدی نداشته باشد، آیا برای مهریه زندانی می شود؟
در صورتی که مرد هیچ مال و درآمدی نداشته و این موضوع را از طریق دادخواست اعسار اثبات کند، حکم حبس صادر نخواهد شد و دادگاه مهریه را به صورت تقسیطی یا عندالاستطاعه (با اثبات توانایی مالی در آینده) تعیین می کند. حبس صرفاً برای مدیونی است که با وجود تمکن مالی از پرداخت خودداری می کند.
مهریه پس از فوت مرد چگونه پیگیری می شود؟
پس از فوت مرد، مهریه زن به عنوان یک بدهی ممتاز، از ترکه (اموال باقی مانده) وی قابل مطالبه است. زن در این حالت یکی از طلبکاران متوفی محسوب می شود و باید مراحل قانونی مطالبه دین از ورثه را طی کند. در صورت عدم کفایت ترکه، پرداخت مهریه از عهده ورثه ساقط می شود مگر اینکه خودشان قبول کنند.
آیا می توان قبل از طلاق مهریه را مطالبه کرد؟
بله، زن به محض وقوع عقد، مالک مهریه می شود و می تواند در هر زمان، حتی در طول زندگی مشترک و بدون قصد طلاق، آن را مطالبه کند. مطالبه مهریه ارتباطی به درخواست طلاق یا ادامه زندگی مشترک ندارد.
اگر زن مهریه را ببخشد، آیا امکان پشیمانی وجود دارد؟
بخشش مهریه در صورتی که به صورت صحیح و شرعی (مانند هبه یا ابراء ذمه) انجام شود، اصولا قابل رجوع نیست. با این حال، بسته به نوع بخشش و شرایط آن، ممکن است در موارد خاص امکان رجوع یا ادعای بطلان وجود داشته باشد که نیاز به مشاوره حقوقی تخصصی دارد.
در طلاق توافقی، آیا مرد ممکن است برای مهریه به زندان بیفتد؟
در طلاق توافقی، معمولاً زوجین در مورد مهریه به توافق می رسند (بخشش کامل، بخشی از آن، تقسیط و غیره) و این توافق در حکم دادگاه قید می شود. اگر توافق بر تقسیط باشد و مرد اقساط را نپردازد، همانند سایر موارد تقسیط، امکان صدور حکم جلب و حبس وجود خواهد داشت.
مفهوم حق ثبت مهریه و میزان آن چقدر است؟
حق ثبت مهریه، هزینه ای است که برای ثبت رسمی مطالبه مهریه از طریق دفاتر اسناد رسمی یا مراجع قضایی دریافت می شود. این هزینه معمولاً درصدی از مبلغ مهریه (بر اساس نرخ روز سکه) است و برای مهریه های تا سقف ۱۱۰ سکه طلا الزامی است تا روند پیگیری قانونی آغاز شود. این درصد حدود ۲.۵ درصد از بهای مهریه است.
آیا زن می تواند با وجود مهریه بالا، درخواست طلاق بدهد و چیزی به او نرسد؟
خیر، مهریه حق زن است و درخواست طلاق از سوی زن (به جز طلاق خلع که زن برای طلاق، بخشی از مهریه یا تمام آن را می بخشد) به معنای از دست دادن مهریه نیست. زن در هر صورت می تواند مهریه خود را مطالبه کند، مگر اینکه خودش آن را ببخشد یا در ازای طلاق خلع، آن را به مرد واگذار کند.
نتیجه گیری
موضوع مهریه و حبس ناشی از عدم پرداخت آن، همواره یکی از چالش برانگیزترین مسائل حقوق خانواده در ایران بوده است. همانطور که تشریح شد، در سال ۱۴۰۴ نیز مبنای اصلی قانونی، ماده ۲۲ قانون حمایت از خانواده است که امکان حبس را تنها تا سقف ۱۱۰ سکه بهار آزادی، آن هم در صورت عدم پرداخت و عدم اثبات اعسار، مجاز می داند. طرح کاهش سقف حبس به ۱۴ سکه، تا این لحظه صرفاً یک پیشنهاد بوده و به قانون تبدیل نشده است. آگاهی دقیق از تفاوت مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه، مراحل مطالبه مهریه، نحوه ارائه دادخواست اعسار، و پیامدهای عدم پرداخت اقساط، برای هر دو طرف (زوج و زوجه) حیاتی است.
با توجه به پیچیدگی های حقوقی و حساسیت های اجتماعی مربوط به مهریه، مشاوره با وکلای متخصص و مجرب در امور خانواده، می تواند به زوجین در اتخاذ تصمیمات آگاهانه، جلوگیری از بروز مشکلات حقوقی و مالی، و مدیریت صحیح پرونده های مهریه کمک شایانی کند. تفاهم، تعهد و احترام متقابل، همواره بهترین راهکار برای جلوگیری از کشیده شدن اختلافات به محاکم قضایی است، اما در صورت لزوم، شناخت دقیق حقوق و استفاده از ابزارهای قانونی موجود، می تواند مسیر را هموارتر سازد.