مراحل اخذ انحصار وراثت
فرآیند اخذ انحصار وراثت شامل شناسایی وراث قانونی متوفی و تعیین سهم الارث هر یک از آن ها است. این گواهی برای هرگونه اقدام حقوقی، مالی و اداری مرتبط با ترکه متوفی ضروری بوده و مراحل آن از ثبت فوت تا دریافت گواهی نهایی در شورای حل اختلاف طی می شود. آگاهی از جزئیات این فرآیند به ورثه کمک می کند تا حقوق خود را به درستی پیگیری کنند.
پس از فوت هر فرد، اموال و دارایی های وی که به آن «ترکه» اطلاق می شود، می بایست بین ورثه قانونی او تقسیم گردد. اما پیش از هرگونه اقدام جهت تقسیم ترکه یا انتقال دارایی ها، ضروری است که ورثه قانونی متوفی و سهم الارث هر یک به صورت رسمی و قضایی مشخص شود. این فرآیند حقوقی، که به آن انحصار وراثت یا حصر وراثت گفته می شود، اهمیت حیاتی در حفظ حقوق ورثه و جلوگیری از اختلافات آتی دارد.
این مقاله به منظور ارائه یک راهنمای جامع، دقیق و کاربردی در خصوص کلیه مراحل قانونی اخذ گواهی انحصار وراثت در ایران، با در نظر گرفتن آخرین قوانین و بخشنامه ها (۱۴۰۳)، تدوین شده است. هدف از این راهنما، توانمندسازی مخاطبان برای طی کردن این فرآیند با حداقل چالش، اطلاع رسانی شفاف در مورد حقوق و وظایف ورثه، و پاسخگویی به رایج ترین سوالات و ابهامات در این زمینه است تا کاربران بتوانند با آگاهی کامل و اطمینان خاطر اقدام کنند. از تعریف اولیه و انواع گواهی انحصار وراثت تا جزئیات مربوط به مدارک، هزینه ها، مدت زمان، نکات حقوقی پیچیده تر و مسائل مالیاتی، تمامی ابعاد این موضوع به تفصیل بررسی خواهد شد.
۱. انحصار وراثت چیست؟ (درک پایه و اساس)
انحصار وراثت یک فرآیند حقوقی است که طی آن، پس از فوت یک شخص، ورثه قانونی او شناسایی شده و میزان سهم الارث هر یک از دارایی ها و بدهی های متوفی (ماترک) به صورت رسمی و قانونی تعیین می شود. این فرآیند از طریق مراجع قضایی، عمدتاً شورای حل اختلاف، انجام می پذیرد و منجر به صدور گواهی ای می شود که به آن گواهی انحصار وراثت گفته می شود.
هدف اصلی از انحصار وراثت، ایجاد شفافیت و رسمیت بخشیدن به وضعیت حقوقی ترکه و ورثه است تا از هرگونه ابهام، نزاع و سوءاستفاده در آینده جلوگیری شود. این گواهی پایه و اساس تمامی اقدامات بعدی مانند تقسیم ترکه، انتقال سند املاک، برداشت وجوه از حساب های بانکی، انتقال سهام، و پیگیری دیون متوفی است.
تفاوت اساسی بین "انحصار وراثت" و "تقسیم ترکه"
یکی از مفاهیم کلیدی که اغلب با انحصار وراثت اشتباه گرفته می شود، «تقسیم ترکه» است. درک تفاوت این دو مفهوم از اهمیت بالایی برخوردار است:
- انحصار وراثت: صرفاً به شناسایی ورثه قانونی و تعیین سهم الارث هر یک (بر اساس قوانین ارث) می پردازد و هیچ گونه دخل و تصرفی در خود اموال متوفی (تقسیم فیزیکی یا فروش) صورت نمی گیرد. به عبارت دیگر، گواهی انحصار وراثت مشخص می کند که چه کسانی و به چه نسبتی از متوفی ارث می برند، اما تعیین نمی کند کدام مال خاص به کدام وارث تعلق می گیرد.
- تقسیم ترکه: پس از اخذ گواهی انحصار وراثت و پرداخت دیون و وصایای متوفی و مالیات بر ارث، به مرحله تقسیم فیزیکی یا ارزش گذاری و تقسیم اموال بین ورثه می پردازد. این مرحله می تواند به صورت توافقی بین ورثه یا از طریق دادگاه (در صورت عدم توافق) انجام شود.
چرا به گواهی انحصار وراثت نیاز داریم؟ (آثار حقوقی و اداری)
گواهی انحصار وراثت نه تنها یک سند هویتی برای ورثه محسوب می شود، بلکه پایه و اساس بسیاری از تعاملات حقوقی و اداری است. بدون این گواهی، ورثه قادر به انجام بسیاری از امور نخواهند بود، از جمله:
- انتقال مالکیت اموال: برای تغییر سند رسمی املاک، خودرو، سهام شرکت ها و سایر دارایی ها به نام ورثه.
- برداشت از حساب های بانکی: بانک ها بدون این گواهی اجازه برداشت وجوه از حساب های متوفی را نمی دهند.
- مطالبه مطالبات متوفی: برای دریافت هرگونه طلب، مهریه، بیمه عمر یا مستمری که متوفی داشته است.
- پرداخت دیون متوفی: در صورت وجود بدهی، برای تعیین مسئولیت ورثه در قبال آن.
- پیگیری امور قضایی: در پرونده هایی که متوفی خواهان یا خوانده بوده است، ورثه با این گواهی جایگزین او می شوند.
تفاوت "حصر وراثت" و "انحصار وراثت"
لازم به ذکر است که اصطلاحات "حصر وراثت" و "انحصار وراثت" هر دو به یک مفهوم واحد اشاره دارند و تفاوت معنایی یا حقوقی بین آن ها وجود ندارد. هر دو واژه به فرآیند قانونی تعیین ورثه و سهم الارث اشاره می کنند و می توانند به جای یکدیگر به کار روند.
۲. انواع گواهی انحصار وراثت: محدود و نامحدود (انتخاب درست گواهی)
گواهی انحصار وراثت بسته به ارزش کلی ماترک (اموال و دارایی های متوفی) به دو نوع محدود و نامحدود تقسیم می شود. انتخاب نوع صحیح گواهی برای طی کردن هرچه سریع تر و صحیح تر فرآیند، از اهمیت بالایی برخوردار است.
انحصار وراثت محدود
گواهی انحصار وراثت محدود در شرایطی صادر می شود که ارزش کلی ماترک متوفی (شامل تمامی اموال منقول و غیرمنقول) کمتر از مبلغ مشخصی باشد. طبق آخرین بخشنامه ها و رویه های قضایی در سال ۱۴۰۳، این مبلغ معمولاً ۵۰۰ میلیون ریال (معادل ۵۰ میلیون تومان) است. شرایط و ویژگی های این نوع گواهی به شرح زیر است:
- تعریف و شرایط: زمانی که جمع ارزش دارایی های متوفی (بدون کسر دیون و وصایا) کمتر از ۵۰ میلیون تومان باشد. این مبلغ شامل کلیه اموال، از جمله وجوه نقد، حساب های بانکی، سهام، خودرو، و املاک می شود.
- مدت زمان تقریبی صدور و مراحل کوتاه: به دلیل عدم نیاز به انتشار آگهی در روزنامه های کثیرالانتشار، فرآیند صدور گواهی انحصار وراثت محدود به مراتب سریع تر است و معمولاً ظرف ۱ تا ۲ هفته کاری صادر می گردد.
- عدم نیاز به آگهی: اصلی ترین تفاوت با نوع نامحدود، عدم نیاز به درج آگهی در روزنامه است که باعث تسریع در روند می شود.
انحصار وراثت نامحدود
در مقابل، گواهی انحصار وراثت نامحدود برای مواردی صادر می شود که ارزش کلی ماترک متوفی بیش از ۵۰۰ میلیون ریال (معادل ۵۰ میلیون تومان) باشد. این نوع گواهی برای دارایی های با ارزش بالا و پیچیدگی های بیشتر صادر می شود.
- تعریف و شرایط: هنگامی که ارزش کل دارایی های متوفی بیش از ۵۰ میلیون تومان باشد، اخذ گواهی انحصار وراثت نامحدود الزامی است. این شامل اکثر پرونده های ارثی با املاک، سهام قابل توجه، یا وجوه بانکی بالا می شود.
- نیاز به انتشار آگهی: یکی از مراحل اجباری در انحصار وراثت نامحدود، انتشار آگهی در روزنامه های کثیرالانتشار است. این آگهی به منظور اطلاع رسانی عمومی و دعوت از افرادی که ممکن است ادعایی نسبت به ترکه داشته باشند (مانند سایر ورثه احتمالی یا طلبکاران) منتشر می شود.
- پیامدهای زمانی: پس از انتشار آگهی، قانوناً می بایست حداقل یک ماه زمان سپری شود تا فرصت کافی برای اعتراض یا ادعای احتمالی فراهم شود. این انتظار یک ماهه، اصلی ترین عامل در طولانی تر شدن مدت زمان صدور گواهی نامحدود است که معمولاً بین ۴۵ روز تا ۳ ماه به طول می انجامد.
جدول مقایسه ای: تفاوت های کلیدی انحصار وراثت محدود و نامحدود
| ویژگی | انحصار وراثت محدود | انحصار وراثت نامحدود |
|---|---|---|
| ارزش ماترک | کمتر از ۵۰ میلیون تومان | بیشتر از ۵۰ میلیون تومان |
| مدت زمان صدور | ۱ تا ۲ هفته | ۴۵ روز تا ۳ ماه |
| نیاز به انتشار آگهی | خیر | بله (انتظار یک ماهه پس از آگهی) |
| پیچیدگی فرآیند | ساده تر | پیچیده تر به دلیل نیاز به آگهی و استعلامات احتمالی |
| کاربرد | اموال با ارزش پایین، مستمری ها، سهام عدالت کوچک | املاک، سهام با ارزش بالا، وجوه بانکی قابل توجه |
حتی برای اموالی که سند رسمی ندارند (مثل املاک قولنامه ای)، اغلب توصیه می شود گواهی انحصار وراثت نامحدود اخذ گردد؛ زیرا ارزش واقعی این اموال ممکن است بیش از سقف محدود باشد و در آینده برای اقدامات حقوقی یا فروش نیاز به گواهی نامحدود پیدا شود.
۳. مراحل گام به گام اخذ گواهی انحصار وراثت در سال ۱۴۰۳ (راهنمای عملی)
فرآیند اخذ گواهی انحصار وراثت، یک مسیر قانونی مشخص دارد که شامل چندین مرحله پی درپی است. آگاهی دقیق از این مراحل برای ورثه و ذی نفعان به منظور تسریع و تسهیل روند، ضروری است.
گام ۱: دریافت گواهی فوت
اولین و اساسی ترین قدم در فرآیند انحصار وراثت، دریافت گواهی فوت متوفی است. این سند رسمی، تاریخ و علت فوت را تأیید می کند و بدون آن، هیچ یک از مراحل بعدی قابل انجام نیست.
- اهمیت گواهی فوت و مرجع صدور: گواهی فوت توسط اداره ثبت احوال صادر می شود. این گواهی به منزله تأیید رسمی مرگ یک فرد است و پیش نیاز هر اقدام قانونی پس از فوت اوست.
- مدارک مورد نیاز و نحوه اقدام: برای دریافت گواهی فوت، معمولاً اصل شناسنامه و کارت ملی متوفی، گزارش پزشک یا بیمارستان و در صورت لزوم، گزارش نیروی انتظامی نیاز است. یکی از ورثه یا نماینده قانونی می تواند به همراه این مدارک به یکی از دفاتر ثبت احوال مراجعه و درخواست گواهی فوت کند.
گام ۲: تنظیم استشهادیه حصر وراثت در دفتر اسناد رسمی
پس از دریافت گواهی فوت، مرحله بعدی تنظیم و تأیید استشهادیه ای است که ورثه متوفی را به صورت رسمی معرفی می کند.
- توضیح ماهیت استشهادیه و نقش آن: استشهادیه حصر وراثت، فرمی است که در آن اسامی کامل وراث قانونی متوفی، نسبت آن ها با متوفی، و تأیید این موضوع که ورثه دیگری وجود ندارد، قید می شود. این استشهادیه باید توسط تعدادی شاهد مورد تأیید قرار گیرد.
- شرایط و تعداد شهود: برای تنظیم این استشهادیه، حداقل ۳ نفر شاهد معتمد و غیر ذی نفع (یعنی کسانی که خودشان از ورثه متوفی نیستند و منفعتی در ترکه ندارند) لازم است. این شهود باید ورثه را بشناسند و هویت آن ها را تأیید کنند.
- نکات مهم هنگام تکمیل و تأیید استشهادیه: استشهادیه باید در یکی از دفاتر اسناد رسمی تکمیل و امضای شهود توسط سردفتر تأیید شود. اطمینان حاصل شود که تمامی مشخصات ورثه و متوفی به درستی و بدون غلط املایی درج شده است.
- نکته کاربردی: در صورت استفاده از وکیل، وکیل دادگستری می تواند بدون نیاز به حضور موکل و شهود، مراحل تهیه و تأیید استشهادیه محضری را انجام دهد که این امر باعث صرفه جویی در زمان و کاهش دغدغه های ورثه می شود.
گام ۳: ثبت دادخواست صدور گواهی انحصار وراثت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی
پس از تهیه مدارک اولیه، نوبت به ثبت رسمی دادخواست در سیستم قضایی می رسد.
- اهمیت ثبت نام در سامانه ثنا: برای هر یک از متقاضیان (ورثه یا ذی نفعان) که قصد پیگیری پرونده را دارند، ثبت نام در سامانه ثنا (سامانه ابلاغ الکترونیک قضایی) الزامی است. تمامی ابلاغیه ها و اطلاع رسانی ها از طریق این سامانه انجام می شود.
- لیست کامل مدارک لازم برای دادخواست:
- اصل گواهی فوت متوفی.
- اصل استشهادیه محضری تأیید شده توسط دفتر اسناد رسمی.
- اصل و کپی تمام صفحات شناسنامه و کارت ملی متوفی.
- اصل و کپی تمام صفحات شناسنامه و کارت ملی تمامی ورثه.
- عقدنامه دائم متوفی (برای همسر متوفی).
- وصیت نامه معتبر (رسمی یا عادی تنفیذ شده در صورت وجود).
- گواهی تسلیم اظهارنامه مالیات بر ارث (توضیح بیشتر در بخش مالیات بر ارث ارائه خواهد شد).
- تعیین مرجع صالح: دادخواست باید به شورای حل اختلاف آخرین محل اقامت متوفی ارائه شود. این شورا مرجع صالح برای رسیدگی به پرونده های انحصار وراثت است.
گام ۴: رسیدگی در شورای حل اختلاف
پس از ثبت دادخواست، پرونده به شورای حل اختلاف ارجاع داده می شود و مراحل بررسی آغاز می گردد.
- بررسی دقیق مدارک: کارشناسان شورای حل اختلاف تمامی مدارک ارائه شده را به دقت بررسی می کنند تا از صحت و کامل بودن آن ها اطمینان حاصل شود.
- فرآیند انتشار آگهی در روزنامه کثیرالانتشار (فقط برای نامحدود):
- اگر ارزش ماترک بیش از ۵۰ میلیون تومان باشد (انحصار وراثت نامحدود)، شورای حل اختلاف موظف است یک آگهی در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار منتشر کند.
- این آگهی به اطلاع عموم می رساند که شخصی فوت کرده و درخواست گواهی انحصار وراثت ارائه شده است تا در صورت وجود هرگونه اعتراض یا ادعا از سوی اشخاص ثالث، فرصت طرح دعوا فراهم شود.
- پس از انتشار آگهی، می بایست حداقل یک ماه زمان سپری شود. این دوره انتظار به منظور حصول اطمینان از عدم وجود معترض یا ذی نفع دیگری است. شایان ذکر است که هزینه انتشار این آگهی در حال حاضر رایگان است و توسط شورای حل اختلاف پرداخت می شود.
- نکته طلایی: استعلام از ثبت احوال در صورت نقص مدارک یا عدم همکاری یکی از ورثه: در مواردی که یکی از ورثه همکاری لازم را برای ارائه مدارک شناسایی ندارد یا اطلاعات مربوط به ورثه ناقص است، متقاضی می تواند از شورای حل اختلاف درخواست استعلام از اداره ثبت احوال را داشته باشد. این استعلام به شورا امکان می دهد تا هویت ورثه را به صورت رسمی تأیید کند و نیازی به حضور یا ارائه مدارک از سوی تمامی ورثه نیست. این مکانیزم حقوقی موانع ناشی از عدم همکاری یا عدم دسترسی به ورثه را برطرف می سازد.
گام ۵: دریافت گواهی انحصار وراثت
پس از طی مراحل رسیدگی و در صورت عدم وجود مانع، گواهی انحصار وراثت صادر می گردد.
- نحوه اطلاع از صدور گواهی: پس از صدور گواهی، اطلاع رسانی از طریق سامانه ثنا به متقاضی صورت می گیرد. بنابراین، فعال بودن حساب کاربری در این سامانه ضروری است.
- امکان دریافت کپی برابر اصل: ورثه می توانند با مراجعه به شورای حل اختلاف صادرکننده گواهی، هر تعداد کپی برابر اصل از گواهی انحصار وراثت را دریافت کنند. این کپی ها اعتبار سند اصلی را دارند و برای انجام امور اداری مختلف قابل استفاده هستند. هیچ محدودیت زمانی یا تعدادی برای دریافت کپی برابر اصل وجود ندارد.
- مدت اعتبار گواهی: گواهی انحصار وراثت دارای اعتبار دائمی و همیشگی است و تاریخ انقضا ندارد.
- نحوه اقدام برای دریافت المثنی گواهی در صورت مفقودی: در صورت مفقود شدن گواهی اصلی، ورثه می توانند با مراجعه به همان شورای حل اختلاف که گواهی را صادر کرده است، درخواست کپی برابر اصل یا المثنی را داشته باشند. در صورت عدم دسترسی به اطلاعات پرونده قبلی، می توان با ارائه مجدد دادخواست، گواهی جدید اخذ کرد.
۴. مدارک لازم برای اخذ انحصار وراثت (چک لیست جامع)
جمع آوری و آماده سازی دقیق مدارک، از مهم ترین مراحل در اخذ انحصار وراثت است. نقص در هر یک از این اسناد می تواند منجر به تأخیر در روند رسیدگی شود. در ادامه، چک لیست جامعی از مدارک مورد نیاز ارائه شده است:
- اصل گواهی فوت: صادره از اداره ثبت احوال.
- اصل و کپی تمام صفحات شناسنامه و کارت ملی متوفی: برای احراز هویت و اطلاعات سجلی.
- اصل و کپی تمام صفحات شناسنامه و کارت ملی تمامی ورثه: برای اثبات نسبت وراث با متوفی و احراز هویت آن ها.
- استشهادیه محضری: فرم مخصوص استشهادیه که توسط ۳ نفر شاهد معتمد و غیر ذی نفع در دفتر اسناد رسمی تأیید شده باشد. این فرم ورثه را معرفی می کند.
- عقدنامه دائم (برای همسر متوفی): برای اثبات رابطه زوجیت دائم.
- وصیت نامه معتبر (رسمی یا عادی تنفیذ شده در صورت وجود): اگر متوفی وصیت نامه ای داشته باشد که تا یک سوم اموالش را وصیت کرده باشد، ارائه آن ضروری است. وصیت نامه های عادی نیاز به تنفیذ دادگاه دارند.
- گواهی تسلیم اظهارنامه مالیات بر ارث:
- برای متوفیان قبل از سال ۱۳۹۵، ارائه این گواهی الزامی است. این گواهی به معنای پرداخت مالیات نیست، بلکه صرفاً تأیید می کند که اظهارنامه مالیات بر ارث به اداره امور مالیاتی تسلیم شده است.
- برای متوفیان بعد از سال ۱۳۹۵، ارائه این گواهی در مرحله انحصار وراثت الزامی نیست و می توانند پس از دریافت گواهی انحصار وراثت، اظهارنامه مالیاتی را تسلیم کنند.
- وکالت نامه معتبر (در صورت اقدام توسط وکیل دادگستری): اگر ورثه از طریق وکیل اقدام می کنند، ارائه وکالت نامه رسمی وکیل الزامی است.
- ثبت نام در سامانه ثنا: برای متقاضی (وکیل یا یکی از ورثه) الزامی است.
۵. هزینه ها و مدت زمان انحصار وراثت (شفاف و دقیق)
آگاهی از هزینه انحصار وراثت و مدت زمان تقریبی آن برای ورثه بسیار حائز اهمیت است تا بتوانند برنامه ریزی مناسبی داشته باشند. این مقادیر می توانند بسته به نوع گواهی (محدود یا نامحدود) و شرایط پرونده، متفاوت باشند.
هزینه های دولتی الزامی
هزینه های اصلی در فرآیند انحصار وراثت، شامل موارد زیر است که ورثه ملزم به پرداخت آن ها هستند:
- هزینه دادرسی: این هزینه برای ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی دریافت می شود و مبلغ آن بر اساس تعرفه های مصوب قوه قضاییه در هر سال بروزرسانی می گردد. در سال ۱۴۰۳، این مبلغ معمولاً چند صد هزار تومان است.
- هزینه دفاتر اسناد رسمی برای استشهادیه: شامل هزینه تأیید امضاهای شهود و تنظیم استشهادیه در دفتر اسناد رسمی است. این هزینه نیز بر اساس تعرفه های کانون سردفتران و دفتریاران مشخص می شود.
- هزینه انتشار آگهی در روزنامه (فقط برای گواهی نامحدود): این هزینه در گذشته بر عهده ورثه بود، اما بر اساس آخرین بخشنامه ها و رویه های جاری، در حال حاضر انتشار آگهی در روزنامه برای گواهی انحصار وراثت نامحدود، توسط شورای حل اختلاف و به صورت رایگان انجام می شود. بنابراین، ورثه بابت این بخش هزینه ای پرداخت نمی کنند.
هزینه های اختیاری
علاوه بر هزینه های دولتی، ممکن است برخی هزینه های اختیاری نیز در پیگیری پرونده انحصار وراثت به وجود آید:
- حق الوکاله وکیل: در صورت سپردن پرونده به وکیل دادگستری، می بایست حق الوکاله وکیل پرداخت شود. این مبلغ بسته به میزان پیچیدگی پرونده، ارزش ماترک، و توافق با وکیل می تواند متغیر باشد. بسیاری از وکلا بخشی از حق الوکاله را در ابتدا و مابقی را پس از صدور گواهی دریافت می کنند. استفاده از وکیل می تواند به تسریع فرآیند و کاهش خطاهای احتمالی کمک شایانی کند.
مدت زمان کلی فرآیند
مدت زمان انحصار وراثت، یکی از دغدغه های اصلی ورثه است و به عوامل مختلفی از جمله نوع گواهی، کامل بودن مدارک، و حجم کاری مراجع قضایی بستگی دارد.
- مدت زمان انحصار وراثت محدود: معمولاً بین ۷ تا ۱۵ روز کاری به طول می انجامد. این سرعت به دلیل عدم نیاز به انتشار آگهی در روزنامه است.
- مدت زمان انحصار وراثت نامحدود: این فرآیند طولانی تر است و معمولاً بین ۴۵ روز تا ۳ ماه زمان می برد. اصلی ترین عامل در طولانی شدن آن، دوره انتظار یک ماهه پس از انتشار آگهی در روزنامه کثیرالانتشار است.
- عوامل مؤثر بر طولانی شدن یا تسریع فرآیند:
- نقص مدارک: مدارک ناقص یا اشتباه می تواند به تأخیر چشمگیری منجر شود.
- عدم همکاری ورثه: در صورت عدم همکاری یکی از ورثه یا عدم دسترسی به آن ها، فرآیند ممکن است با نیاز به استعلامات قضایی طولانی تر شود.
- پیچیدگی ماترک: در صورت وجود اموال خاص یا پرونده های پیچیده مالیاتی، زمان بیشتری نیاز است.
- حجم کاری شورای حل اختلاف: در برخی دوره ها یا مناطق، حجم بالای پرونده ها می تواند زمان رسیدگی را افزایش دهد.
۶. مالیات بر ارث: قوانین و نکات کلیدی (آگاهی مالیاتی)
مالیات بر ارث یکی از جنبه های مهم پس از فوت متوفی است که ورثه باید از آن آگاه باشند. قوانین مربوط به مالیات بر ارث در ایران تغییرات قابل توجهی داشته است که مهم ترین آن مربوط به فوت شدگان قبل و بعد از سال ۱۳۹۵ است.
توضیح قانون جدید مالیات های مستقیم (پس از ۱۳۹۵/۰۱/۰۱)
قانون مالیات های مستقیم مصوب سال ۱۳۹۴ که از تاریخ ۱۳۹۵/۰۱/۰۱ لازم الاجرا شد، تغییرات اساسی در نحوه محاسبه و پرداخت مالیات بر ارث ایجاد کرد. تفاوت عمده این قانون با قوانین قبلی در این است که دیگر نیازی به پرداخت مالیات بر ارث به صورت یکجا و پیش از انجام مراحل انتقال نیست و تأخیر در تسلیم اظهارنامه مالیاتی نیز شامل جریمه نمی شود (برای متوفیان بعد از این تاریخ).
- نکته طلایی: برای صدور گواهی انحصار وراثت، ورثه متوفیان بعد از ۱۳۹۵/۰۱/۰۱، نیازی به پرداخت مالیات بر ارث یا حتی تسلیم اظهارنامه مالیاتی در مرحله اولیه ندارند. تسلیم اظهارنامه مالیاتی و پرداخت مالیات، به مرحله ای موکول می شود که ورثه قصد انتقال یا تقسیم اموال را داشته باشند. این امر به ورثه زمان و انعطاف بیشتری می دهد.
- عدم جریمه تأخیر در تسلیم اظهارنامه مالیاتی برای متوفیان بعد از ۱۳۹۵/۰۱/۰۱: برخلاف گذشته، تأخیر در ارائه اظهارنامه مالیات بر ارث برای این دسته از متوفیان، مشمول جریمه نخواهد شد. هرچند که ارائه اظهارنامه در مدت یک سال پس از فوت می تواند از برخی معافیت ها و امتیازات اندک مالیاتی (مانند معافیت هزینه کفن و دفن) بهره مند سازد.
جدول درصدهای مالیاتی بر ارث برای طبقات مختلف وراث و انواع اموال (برای متوفیان بعد از ۱۳۹۵/۰۱/۰۱)
مالیات بر ارث بر اساس نوع دارایی و طبقه وراث متفاوت است. وراث به سه طبقه تقسیم می شوند و هر طبقه، در صورت وجود ورثه از طبقه قبل، ارث نمی برد:
- طبقه اول: پدر، مادر، همسر، فرزند و نوه.
- طبقه دوم: اجداد (پدربزرگ و مادربزرگ)، برادر، خواهر و فرزندان آن ها.
- طبقه سوم: عمو، عمه، دایی، خاله و فرزندان آن ها.
| نوع دارایی | طبقه اول وراث (درصد) | طبقه دوم وراث (درصد) | طبقه سوم وراث (درصد) |
|---|---|---|---|
| سپرده بانکی، اوراق مشارکت، و سود آن ها | ۳% | ۶% | ۱۲% |
| سهام و سهم الشرکه شرکت ها (بورسی) | ۰.۷۵% | ۱.۵% | ۳% |
| سهام و سهم الشرکه شرکت ها (غیر بورسی) | ۶% | ۱۲% | ۲۴% |
| املاک و حق واگذاری محل (سرقفلی) | ۷.۵% | ۱۵% | ۳۰% |
| انواع وسایل نقلیه موتوری | ۲% | ۴% | ۸% |
| اموال موجود در ایران که مشمول مالیات نیستند | ۱۰% (از ارزش اعلامی) | ۲۰% (از ارزش اعلامی) | ۴۰% (از ارزش اعلامی) |
اموال معاف از مالیات بر ارث
برخی از اموال و دارایی ها از پرداخت مالیات بر ارث معاف هستند که شامل موارد زیر می شود:
- اثاث منزل متوفی.
- وجوه بازنشستگی، پایان خدمت، مطالبات و پاداش های حقوقی.
- بیمه عمر و غرامت فوت.
- بدهی های متوفی و هزینه های کفن و دفن (تا سقف مشخص).
امکان پرداخت مالیات به صورت جزئی برای سهم هر وارث به تنهایی
بر اساس قانون جدید، هر یک از ورثه می تواند به صورت مستقل و فقط برای سهم الارث خود اقدام به تسلیم اظهارنامه مالیاتی و پرداخت مالیات کند. این به معنای عدم نیاز به هماهنگی و پرداخت همزمان توسط تمامی ورثه است و به حل مشکلات ناشی از عدم همکاری برخی ورثه کمک می کند.
۷. نکات حقوقی مهم و سوالات پرتکرار در انحصار وراثت (پاسخ به ابهامات متداول)
فرآیند انحصار وراثت می تواند پیچیدگی های حقوقی خاص خود را داشته باشد. در این بخش، به نکات کلیدی و سوالات پرتکرار که ممکن است برای ورثه پیش آید، پاسخ داده می شود.
طبقات ارث و اولویت بندی
قانون مدنی ایران ورثه را به سه طبقه اصلی تقسیم می کند که هر طبقه، مانع ارث بردن طبقات بعدی می شود. یعنی تا زمانی که حتی یک نفر از طبقه اول وجود داشته باشد، نوبت به طبقه دوم نمی رسد و همین طور برای طبقه سوم.
- طبقه اول: شامل پدر، مادر، همسر، فرزندان و نوادگان (در صورت فوت فرزند).
- طبقه دوم: شامل اجداد (پدربزرگ و مادربزرگ)، خواهر، برادر و فرزندان آن ها (در صورت فوت خواهر یا برادر).
- طبقه سوم: شامل عمه، عمو، دایی، خاله و فرزندان آن ها (در صورت فوت هر یک از آن ها).
- سهم الارث زن و شوهر: زن و شوهر به عقد دائم، در تمامی طبقات ارث می برند و سهم آن ها ثابت است. سهم زن، در صورت وجود فرزند برای متوفی، یک هشتم از کلیه اموال (منقول و غیرمنقول) و در صورت عدم وجود فرزند، یک چهارم از اموال است. سهم مرد نیز، در صورت وجود فرزند، یک چهارم و در صورت عدم وجود فرزند، یک دوم است.
- نکات مربوط به ارث بردن نوه به جای فرزند (قائم مقامی): اگر فرزند متوفی قبل از او فوت کرده باشد، نوادگان (فرزندان آن فرزند فوت شده) به قائم مقامی پدر یا مادر خود از متوفی اصلی ارث می برند و سهم الارث پدر یا مادر خود را دریافت می کنند.
وصیت نامه و تأثیر آن
وصیت نامه می تواند در نحوه تقسیم ترکه تأثیرگذار باشد، اما دارای محدودیت هایی است.
- تفاوت وصیت نامه رسمی و عادی: وصیت نامه رسمی در دفاتر اسناد رسمی تنظیم می شود و از اعتبار بالایی برخوردار است. وصیت نامه عادی (مانند وصیت نامه خودنوشت یا سری) نیز معتبر است، اما برای اجرا نیاز به تنفیذ دادگاه دارد.
- محدودیت وصیت تا یک سوم اموال (ثلث) و تکلیف مازاد: متوفی تنها می تواند تا یک سوم (ثلث) از اموال خود را وصیت کند. اگر وصیت بیش از ثلث باشد، اجرای آن منوط به رضایت وراث است و در صورت عدم رضایت، مازاد بر ثلث باطل خواهد بود.
- نحوه تنفیذ وصیت نامه عادی: در صورت وجود وصیت نامه عادی، یکی از ورثه یا موصی له (کسی که وصیت به نفع او شده) می تواند با ارائه دادخواست به دادگاه، درخواست تنفیذ وصیت نامه را مطرح کند.
عدم همکاری ورثه یا عدم دسترسی به آن ها
یکی از چالش های رایج در انحصار وراثت، عدم همکاری یا عدم دسترسی به یکی از ورثه است.
- راهکارهای قانونی برای اقدام توسط یک وارث یا ذی نفع: طبق قانون، درخواست گواهی انحصار وراثت از سوی حتی یک وارث یا ذی نفع (مانند طلبکار متوفی) نیز معتبر است و نیازی به حضور یا موافقت همه ورثه نیست. سایر ورثه حتی اگر مایل به همکاری نباشند، نمی توانند مانع از صدور گواهی شوند.
- چگونگی استعلام از ثبت احوال برای شناسایی ورثه مفقود یا فاقد مدارک: در صورت عدم دسترسی به مدارک شناسایی برخی ورثه یا مفقود بودن آن ها، شورای حل اختلاف می تواند از اداره ثبت احوال استعلام کند تا اطلاعات هویتی وراث به صورت رسمی دریافت و در گواهی درج شود.
انحصار وراثت برای اموال خاص
برخی دارایی ها، رویه های خاص خود را در انحصار وراثت دارند.
- سهام عدالت متوفی: برای انتقال سهام عدالت متوفی، ابتدا می بایست گواهی انحصار وراثت (معمولاً نامحدود) اخذ شود. سپس ورثه می توانند از طریق سامانه مربوطه یا دفاتر پیشخوان دولت، مراحل انتقال را پیگیری کنند.
- ملک (دارای سند رسمی، قولنامه ای، اوقافی): برای املاک دارای سند رسمی، پس از انحصار وراثت و پرداخت مالیات بر ارث، مراحل انتقال سند در اداره ثبت اسناد انجام می شود. برای املاک قولنامه ای، ابتدا باید مالکیت متوفی به اثبات برسد و سپس با گواهی انحصار وراثت، ورثه می توانند اقدام به فروش یا تقسیم آن کنند. املاک اوقافی نیز تابع مقررات خاص خود هستند و صرفاً حق اعیانی به ورثه منتقل می شود.
- خودرو و سیم کارت: انتقال مالکیت خودرو و سیم کارت نیز نیازمند گواهی انحصار وراثت است و پس از آن، از طریق مراکز شماره گذاری خودرو و دفاتر خدمات ارتباطی می توان اقدام کرد.
- اموال موجود در صندوق امانات بانکی: برای دسترسی به صندوق امانات متوفی، گواهی انحصار وراثت الزامی است و ورثه باید با حضور نماینده دادسرا، محتویات صندوق را صورت برداری کنند.
اعتراض به گواهی انحصار وراثت
امکان اعتراض به گواهی انحصار وراثت در شرایط خاصی وجود دارد.
- چه کسانی و در چه صورتی می توانند اعتراض کنند؟ هر ذی نفعی که ادعا کند گواهی صادر شده خلاف واقع است (مثلاً نام یکی از ورثه از قلم افتاده یا کسی که وارث نیست، در گواهی ذکر شده)، می تواند بدون قید مدت، به شورای حل اختلاف صادرکننده گواهی اعتراض کند.
- امکان طرح دعوای "ابطال گواهی انحصار وراثت خلاف واقع" و مجازات آن: اگر ثابت شود که فردی عمداً و با سوءنیت اطلاعات غلطی به شورا داده و گواهی انحصار وراثت خلاف واقع صادر شده است، این اقدام می تواند جرم کلاهبرداری محسوب شده و فرد خاطی تحت پیگرد قانونی قرار گیرد.
طلبکاران متوفی و ذی نفعان غیر از ورثه
انحصار وراثت تنها برای ورثه نیست، بلکه برای طلبکاران نیز اهمیت دارد.
- امکان درخواست انحصار وراثت توسط طلبکاران: اگر ورثه اقدامی برای انحصار وراثت نکنند، طلبکاران متوفی می توانند برای پیگیری مطالبات خود، درخواست صدور گواهی انحصار وراثت را به شورا ارائه دهند تا ورثه مشخص شده و بتوانند دعوای مطالبه طلب را علیه آن ها مطرح کنند.
- نحوه مطالبه مهریه از ترکه متوفی: در صورت فوت شوهر، زن می تواند مهریه خود را از ترکه متوفی مطالبه کند. این مطالبه نیز نیازمند گواهی انحصار وراثت است تا ورثه و میزان ترکه مشخص شود. بدهی هایی مانند مهریه، قبل از تقسیم ارث بین ورثه، از ماترک پرداخت می شوند.
گم شدن گواهی انحصار وراثت یا مدارک قدیمی
در صورت مفقودی مدارک، راه حل هایی وجود دارد.
- راهکارهای عملی برای دریافت المثنی یا پیگیری پرونده های قدیمی: در صورت گم شدن گواهی انحصار وراثت، می توان با مراجعه به شورای حل اختلاف صادرکننده، کپی برابر اصل دریافت کرد. اگر اطلاعات پرونده در دسترس نباشد، می توان با جستجو در بایگانی شوراها یا دفاتر خدمات قضایی (با کد ملی متوفی) آن را پیدا کرد. در موارد بسیار قدیمی، ممکن است نیاز به ارائه مجدد دادخواست باشد.
نکات مربوط به فوت ورثه قبل یا بعد از متوفی اصلی
ترتیب فوت ورثه می تواند بر نحوه ارث بری تأثیر بگذارد.
- اگر یکی از ورثه اصلی (مثلاً فرزند) قبل از متوفی فوت کرده باشد، او از متوفی ارث نمی برد، بلکه فرزندان او (نوه ها) به قائم مقامی او ارث می برند.
- اگر یکی از ورثه اصلی پس از متوفی فوت کرده باشد (حتی برای مدت کوتاه)، او از متوفی ارث می برد و سپس سهم الارث او به ورثه خودش منتقل می شود. در این حالت، برای ورثه دوم نیز نیاز به گواهی انحصار وراثت جداگانه است.
انحصار وراثت برای ایرانیان خارج از کشور
ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز می توانند فرآیند انحصار وراثت را پیگیری کنند.
- این افراد می توانند از طریق سفارت یا کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در کشور محل اقامت خود، به یکی از ورثه یا وکیل دادگستری در ایران وکالت رسمی دهند تا کلیه مراحل را به نمایندگی از آن ها انجام دهد.
۸. نمونه دادخواست انحصار وراثت (با قابلیت استفاده برای مخاطب)
برای آشنایی بیشتر، در ادامه نمونه ای از دادخواست صدور گواهی انحصار وراثت ارائه می شود. این دادخواست می تواند توسط یکی از ورثه یا یک ذی نفع قانونی ارائه شود. این نمونه ها صرفاً برای اطلاع رسانی هستند و تنظیم دادخواست نهایی باید با دقت و تحت نظارت حقوقی صورت گیرد.
نمونه ۱: دادخواست از طرف یکی از ورثه (معمولاً برای گواهی نامحدود)
خواهان: (نام و نام خانوادگی، شماره ملی، نشانی کامل یکی از ورثه، به عنوان مثال فرزند متوفی)
خوانده: در دادخواست انحصار وراثت معمولاً خوانده ای وجود ندارد، زیرا این یک دعوای ترافعی نیست و خواسته، صرفاً صدور یک سند رسمی است. در برخی موارد و بسته به رویه شورا، ممکن است نام سایر ورثه (فقط برای اطلاع) قید شود.
خواسته یا موضوع و بهای آن: تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت نامحدود شادروان [نام کامل متوفی]
دلایل و منضمات دادخواست:
- اصل گواهی فوت شادروان [نام کامل متوفی].
- اصل شناسنامه و کارت ملی شادروان [نام کامل متوفی].
- تصویر برابر اصل تمام صفحات شناسنامه و کارت ملی تمامی ورثه (شامل خواهان).
- اصل استشهادیه محضری (تأیید شده توسط دفتر اسناد رسمی).
- تصویر برابر اصل عقدنامه دائم (برای همسر متوفی).
- تصویر برابر اصل وصیت نامه معتبر (در صورت وجود).
- گواهی تسلیم اظهارنامه مالیات بر ارث (در صورت فوت قبل از ۱۳۹۵/۰۱/۰۱).
شرح دادخواست:
با سلام و احترام،
احتراماً به استحضار ریاست محترم شورای حل اختلاف می رساند، شادروان [نام و نام خانوادگی متوفی] فرزند [نام پدر متوفی] به شماره شناسنامه [شماره شناسنامه متوفی] و کد ملی [کد ملی متوفی] در تاریخ [تاریخ فوت] در اقامتگاه دائمی خود واقع در [نشانی کامل آخرین محل اقامت متوفی] به رحمت ایزدی پیوسته اند.
ورثه حین الفوت شادروان عبارتند از:
- خانم/آقای [نام و نام خانوادگی همسر] (همسر دائم).
- آقا/خانم [نام و نام خانوادگی فرزند ۱] (فرزند).
- آقا/خانم [نام و نام خانوادگی فرزند ۲] (فرزند).
- و غیره…
(در صورت وجود پدر/مادر متوفی در زمان فوت، نام ایشان نیز درج شود).
لذا با تقدیم دلایل و منضمات پیوست، از آن مقام محترم تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت نامحدود شادروان مذکور مورد استدعاست.
با تشکر و احترام،
[نام و نام خانوادگی خواهان]
[امضاء و تاریخ]
نمونه ۲: دادخواست از طرف ذی نفع (مثلاً خریدار ملک قولنامه ای)
خواهان: (نام و نام خانوادگی، شماره ملی، نشانی کامل ذی نفع)
خوانده: ندارد
خواسته یا موضوع و بهای آن: تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت مرحوم [نام کامل متوفی] به عنوان ذی نفع
دلایل و منضمات دادخواست:
- تصویر برابر اصل مبایعه نامه عادی مورخ [تاریخ] مربوط به خرید ملک از متوفی.
- اصل گواهی فوت مرحوم [نام کامل متوفی].
- درخواست استعلام از اداره ثبت احوال در خصوص ورثه متوفی.
شرح دادخواست:
با سلام و احترام،
احتراماً به استحضار ریاست محترم شورای حل اختلاف می رساند:
اینجانب [نام خواهان] به موجب مبایعه نامه عادی مورخ [تاریخ] یک واحد آپارتمان/قطعه زمین به نشانی [نشانی ملک] و پلاک ثبتی [شماره پلاک ثبتی در صورت اطلاع] را از مرحوم [نام و نام خانوادگی متوفی] خریداری کرده بودم. متأسفانه ایشان قبل از انتقال رسمی سند به نام اینجانب فوت شده اند و ورثه ایشان تا کنون اقدامی جهت اخذ گواهی انحصار وراثت انجام نداده اند. از طرفی، طرح دادخواست الزام به تنظیم سند رسمی علیه ورثه، نیازمند شناسایی وراث از طریق گواهی انحصار وراثت است.
لذا، به عنوان ذی نفع در این پرونده، با تقدیم مراتب فوق و مدارک پیوست، تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت مرحوم [نام و نام خانوادگی متوفی] فرزند [نام پدر متوفی] به شماره ملی [کد ملی متوفی] را از آن مقام محترم دارد.
با تشکر و احترام،
[نام و نام خانوادگی خواهان]
[امضاء و تاریخ]
نتیجه گیری
مراحل اخذ انحصار وراثت، فرآیندی قانونی و ضروری است که پس از فوت هر فرد، برای تعیین تکلیف اموال و دارایی های او انجام می پذیرد. این گواهی به عنوان یک سند رسمی، نقشی محوری در شناسایی ورثه، تعیین سهم الارث هر یک و فراهم آوردن بستری برای انجام کلیه امور حقوقی، مالی و اداری مرتبط با ترکه متوفی ایفا می کند. از دریافت گواهی فوت و تنظیم استشهادیه محضری تا ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و رسیدگی در شورای حل اختلاف، هر گام نیازمند دقت و آگاهی حقوقی است.
همانطور که در این مقاله به تفصیل شرح داده شد، انواع گواهی انحصار وراثت (محدود و نامحدود)، مدارک مورد نیاز، هزینه ها، مدت زمان تقریبی و پیچیدگی های مرتبط با مالیات بر ارث و عدم همکاری ورثه، همگی از جمله نکاتی هستند که ورثه باید به آن ها توجه ویژه داشته باشند. آگاهی از قانون جدید مالیات های مستقیم و عدم وجود جریمه برای تأخیر در تسلیم اظهارنامه مالیاتی برای متوفیان پس از سال ۱۳۹۵، از جمله اطلاعات کلیدی است که می تواند دغدغه های ورثه را کاهش دهد.
با توجه به پیچیدگی های حقوقی و اداری که ممکن است در هر پرونده انحصار وراثت بروز کند، توصیه می شود برای تسریع و صحت فرآیند، از مشاوره وکلای متخصص در امور ارث بهره مند شوید. این اقدام نه تنها می تواند از بروز خطاهای احتمالی جلوگیری کند، بلکه در حفظ حقوق قانونی تمامی ذی نفعان نیز مؤثر خواهد بود. با اقدام آگاهانه و به موقع، می توان این فرآیند را با آرامش و اطمینان خاطر بیشتری طی کرد و حقوق قانونی را به نحو احسن حفظ نمود.
سوالات متداول
انحصار وراثت چیست و چرا لازم است؟
انحصار وراثت فرآیندی قانونی است که پس از فوت یک شخص، ورثه قانونی او و سهم الارث هر یک را به صورت رسمی تعیین می کند. این گواهی برای هرگونه اقدام حقوقی، مالی و اداری مرتبط با اموال متوفی (مانند انتقال سند، برداشت از حساب بانکی، یا دریافت مطالبات) ضروری است.
برای انحصار وراثت کجا برویم؟
برای شروع فرآیند انحصار وراثت، ابتدا باید استشهادیه محضری در یکی از دفاتر اسناد رسمی تنظیم شود. سپس، با در دست داشتن مدارک لازم، دادخواست صدور گواهی انحصار وراثت از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به شورای حل اختلاف آخرین محل اقامت متوفی ارائه می گردد.
چه کسانی می توانند درخواست انحصار وراثت کنند؟
هر یک از ورثه قانونی متوفی یا هر شخص ذی نفع (مانند طلبکاران متوفی یا خریداران اموال قولنامه ای از او) می تواند درخواست گواهی انحصار وراثت را به شورای حل اختلاف تقدیم کند و نیازی به حضور یا موافقت تمامی ورثه نیست.
انحصار وراثت محدود و نامحدود چه تفاوتی دارند و کدام یک برای من مناسب است؟
انحصار وراثت محدود برای ماترک با ارزش کمتر از ۵۰ میلیون تومان صادر می شود و سریع تر است. انحصار وراثت نامحدود برای ماترک با ارزش بیش از ۵۰ میلیون تومان است، نیازمند انتشار آگهی در روزنامه و زمان برتر است. انتخاب نوع گواهی بستگی به ارزش کلی دارایی های متوفی دارد.
مدارک لازم برای انحصار وراثت چیست؟
مدارک اصلی شامل گواهی فوت، شناسنامه و کارت ملی متوفی و ورثه، استشهادیه محضری، عقدنامه دائم (برای همسر) و در صورت لزوم، وصیت نامه و گواهی تسلیم اظهارنامه مالیات بر ارث است. همچنین، ثبت نام در سامانه ثنا برای متقاضی الزامی است.
هزینه و مدت زمان انحصار وراثت چقدر است؟
هزینه ها شامل هزینه دادرسی (چند صد هزار تومان) و هزینه تنظیم استشهادیه در دفتر اسناد رسمی است. هزینه انتشار آگهی در روزنامه (برای نامحدود) رایگان شده است. مدت زمان برای گواهی محدود ۱ تا ۲ هفته و برای نامحدود ۴۵ روز تا ۳ ماه است.
آیا برای انحصار وراثت مهلت قانونی وجود دارد؟
خیر، برای اقدام جهت انحصار وراثت هیچ مهلت قانونی مشخصی وجود ندارد و می توان در هر زمانی پس از فوت متوفی اقدام کرد. همچنین، تأخیر در این فرآیند (برای متوفیان بعد از ۱۳۹۵/۰۱/۰۱) جریمه ای در پی ندارد.
مالیات بر ارث چگونه محاسبه می شود و آیا باید حتماً پرداخت شود؟
مالیات بر ارث بر اساس نوع دارایی و طبقه وراث محاسبه می شود. برای متوفیان بعد از ۱۳۹۵/۰۱/۰۱، پرداخت مالیات برای صدور گواهی انحصار وراثت الزامی نیست و می توان پرداخت آن را به زمان انتقال یا تقسیم اموال موکول کرد. تأخیر در تسلیم اظهارنامه مالیاتی نیز جریمه ندارد.
اگر یکی از ورثه همکاری نکند یا در دسترس نباشد، چه باید کرد؟
درخواست گواهی انحصار وراثت می تواند توسط تنها یک وارث یا ذی نفع انجام شود. در صورت عدم همکاری یا عدم دسترسی به سایر ورثه، شورای حل اختلاف می تواند از اداره ثبت احوال استعلام کند تا اطلاعات هویتی وراث به صورت رسمی تأیید و در گواهی درج شود.
آیا اموال قولنامه ای و سهام عدالت هم نیاز به انحصار وراثت دارند؟
بله، تمامی اموال متوفی، اعم از رسمی (مانند املاک دارای سند) و عادی (مانند اموال قولنامه ای) و همچنین دارایی های مانند سهام عدالت، نیازمند گواهی انحصار وراثت هستند تا امکان انتقال و تقسیم آن ها فراهم شود.