نمونه فرم ابرا مهریه: راهنمای کامل و جامع برای بخشش قطعی مهریه و آثار حقوقی آن

ابرا مهریه، عملی حقوقی است که به موجب آن زوجه، ذمه زوج را از پرداخت تمام یا بخشی از مهریه بری می سازد. این اقدام، ماهیتی غیرقابل رجوع دارد و به همین دلیل، درک صحیح جنبه های حقوقی، شرایط، مراحل و پیامدهای آن پیش از هرگونه تصمیم گیری، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این مقاله به تفصیل به بررسی ابرا مهریه، تفاوت آن با سایر روش های بخشش مهریه، شرایط قانونی، نحوه تنظیم سند رسمی و عادی، هزینه ها و همچنین ارائه نمونه فرم های کاربردی می پردازد تا کاربران با آگاهی کامل در این زمینه قدم بردارند.

ابرا مهریه چیست؟ تعریف حقوقی و ماهیت آن

مهریه به عنوان یک حق مالی برای زن، پس از عقد نکاح بر ذمه مرد مستقر می شود. در این میان، ابرا مهریه به معنای اسقاط و چشم پوشی از این حق دینی است که از سوی زوجه (طلبکار) نسبت به زوج (بدهکار) صورت می گیرد. این اصطلاح در لغت به معنای بری کردن و رهانیدن ذمه است و در علم حقوق، به معنای صرف نظر کردن از حقی که شخص بر عهده دیگری دارد، به کار می رود. ماهیت حقوقی ابرا در ماده ۲۸۹ قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران تبیین شده است که مقرر می دارد: ابرا عبارت از این است که داین از حق خود به اختیار صرف نظر نماید. این ماده، ابرا را یک ایقاع لازم معرفی می کند. ایقاع به معنای ایجاد یک اثر حقوقی صرفاً با یک اراده است، بدون اینکه نیازی به قبول طرف دیگر باشد؛ و صفت لازم به این معناست که پس از وقوع، نمی توان آن را بر هم زد و از آن رجوع کرد. بنابراین، زمانی که زوجه مهریه خود را ابرا می کند، ذمه زوج را بری می سازد و این اقدام قطعی و غیرقابل بازگشت است، مگر آنکه در شرایط خاص قانونی، عدم صحت آن اثبات شود.

از منظر حقوقی، ابرا یکی از اسباب سقوط تعهدات به شمار می رود. در واقع، با ابرا مهریه، تعهد زوج به پرداخت مهریه و حق زوجه به مطالبه آن از بین می رود. این عمل باید با اراده آزاد و آگاهانه زوجه صورت گیرد و هیچ گونه اجبار، اکراه یا اشتباهی نباید در آن دخیل باشد، چرا که در صورت اثبات هر یک از این موارد، سند ابرا فاقد اعتبار خواهد بود. نکته مهم دیگر آن است که ابرا نمی تواند معوض باشد؛ یعنی زوجه نمی تواند مهریه را در ازای دریافت مالی یا انجام کاری از سوی زوج ابرا کند، بلکه ماهیت ابرا، مجانی و بلاعوض است. هرچند ممکن است شرط ضمن ابرا، خللی به ماهیت مجانی آن وارد نکند، اما در اصل ابرا باید به اراده صرف زوجه برای بخشش صورت پذیرد.

تفاوت های کلیدی ابرا مهریه با سایر روش های بخشش مهریه

بسیاری از افراد تصور می کنند که هرگونه بخشش مهریه توسط زوجه، ماهیتی یکسان و غیرقابل رجوع دارد؛ حال آنکه در نظام حقوقی ایران، روش های مختلفی برای بخشش مهریه وجود دارد که هر یک از آن ها آثار حقوقی متفاوتی به دنبال دارند. درک این تفاوت ها برای تصمیم گیری آگاهانه و جلوگیری از پیامدهای ناخواسته ضروری است.

ابرا مهریه در مقابل بذل مهریه

بذل مهریه غالباً در چارچوب طلاق خلع یا طلاق مبارات مطرح می شود. در این نوع طلاق ها، زوجه به دلیل کراهت از زوج، مالی (که معمولاً مهریه یا بخشی از آن است) را به زوج می بخشد تا زوج او را طلاق دهد. تفاوت عمده بذل با ابرا در قابلیت رجوع است. در طلاق خلع، اگر زوجه در دوران عده طلاق (که مدت زمان مشخصی پس از طلاق است) از بذل خود رجوع کند و بخواهد مهریه یا آنچه را که بخشیده است، پس بگیرد، زوج نیز این حق را خواهد داشت که به زندگی مشترک رجوع کند و طلاق از نوع بائن به طلاق رجعی تبدیل می شود. این امکان رجوع در بذل، نقطه تمایز اساسی آن با ابرا مهریه است که مطلقاً غیرقابل رجوع است.

ابرا مهریه در مقابل هبه مهریه

هبه مهریه به معنای هدیه کردن مهریه از سوی زوجه به زوج است. هبه در قانون مدنی یک عقد جایز است، به این معنا که اصولاً هر یک از طرفین می توانند از آن رجوع کنند، مگر در موارد خاص. در مورد هبه مهریه، اگر هبه به صورت عقد هبه و در دفاتر اسناد رسمی ثبت شود و شرایط خاصی از جمله قبض (دریافت مهریه توسط زوج یا وکیل او) محقق شود، امکان رجوع از آن ممکن است محدود یا غیرممکن شود. با این حال، در برخی نظریات فقهی و حقوقی، اگر مهریه عین معین (مثل یک خانه مشخص) باشد و زوجه آن را هبه کند، امکان رجوع وجود دارد تا زمانی که آن عین موجود باشد و در ملکیت زوج باقی بماند. اما اگر مهریه کلی فی الذمه (مثل تعداد مشخصی سکه) باشد و زوجه آن را هبه کند، این امر به معنای اسقاط دین و بری الذمه شدن زوج است که نتیجه ای مشابه ابرا خواهد داشت. به دلیل این پیچیدگی ها، ابرا به مراتب قطعی تر و از نظر حقوقی مستحکم تر از هبه است.

ابرا مهریه در مقابل صلح مهریه

صلح مهریه از طریق عقد صلح صورت می گیرد. عقد صلح از جمله عقود لازم است که طرفین نمی توانند به طور یک جانبه آن را بر هم بزنند. در صلح مهریه، زوجه و زوج بر سر میزان یا چگونگی پرداخت مهریه به توافق می رسند و این توافق در قالب عقد صلح منعقد می شود. این صلح می تواند در ازای دریافت عوض (مثلاً دریافت یک مال دیگر) یا بدون عوض باشد. اگر صلح به صورت بدون عوض صورت گیرد، می تواند نتیجه ای شبیه ابرا داشته باشد و غیرقابل رجوع خواهد بود. با این حال، تفاوت اصلی در ماهیت عقد است؛ ابرا یک ایقاع است و صلح یک عقد. در صلح، طرفین بر سر موضوعی توافق می کنند و این توافق، بر اساس اراده دو طرف، لازم الاجرا می شود، در حالی که در ابرا، تنها اراده زوجه برای صرف نظر از حق کافی است.

ابرا مهریه در مقابل اقرار به دریافت مهریه

در اقرار به دریافت مهریه، زوجه رسماً و در قالب یک سند (اغلب رسمی) اقرار می کند که تمامی مهریه یا بخشی از آن را از زوج دریافت کرده است. با این اقرار، حق مطالبه مهریه از زوجه سلب می شود، زیرا انکار بعد از اقرار مسموع نیست. یعنی زوجه پس از اقرار به دریافت مهریه، دیگر نمی تواند ادعا کند که آن را دریافت نکرده است. تفاوت این روش با ابرا در این است که در ابرا، زوجه از حق خود می گذرد، در حالی که در اقرار به دریافت، زوجه صرفاً به واقعه دریافت مهریه شهادت می دهد. هرچند هر دو به نتیجه واحدی منجر می شوند (یعنی عدم امکان مطالبه مهریه توسط زوجه)، اما مسیر حقوقی آن ها متفاوت است. اقرار به دریافت مهریه نیز از استحکام بالایی برخوردار است.

به منظور شفاف سازی و درک بهتر تفاوت ها، توجه به این نکته ضروری است که در میان روش های مذکور، ابرا مهریه و اقرار به دریافت مهریه، بیشترین قطعیت و عدم قابلیت رجوع را برای زوج به ارمغان می آورند.

در جدول زیر، تفاوت های کلیدی این روش ها به صورت خلاصه ارائه شده است:

روش بخشش مهریه	ماهیت حقوقی	قابلیت رجوع زوجه	شرایط و ملاحظات
ابرا مهریه	ایقاع لازم	غیرقابل رجوع	صرفاً با اراده زوجه؛ باید با آگاهی و رضایت کامل باشد.
بذل مهریه	جزو طلاق خلع/مبارات	قابل رجوع در زمان عده طلاق (با امکان رجوع زوج به زوجیت)	معمولاً در ازای طلاق صورت می گیرد و مشروط به آن است.
هبه مهریه	عقد جایز (در حالت کلی)	اصولاً قابل رجوع، مگر در موارد خاص (مثلاً هبه کلی فی الذمه)	نیاز به قصد انشاء، ایجاب و قبول؛ قبض مهریه توسط زوج مهم است.
صلح مهریه	عقد لازم	غیرقابل رجوع (مگر در صورت خیار فسخ یا عدم تحقق شرط)	می تواند معوض یا غیرمعوض باشد؛ نیاز به توافق دو طرف دارد.
اقرار به دریافت مهریه	اقرار حقوقی	غیرقابل رجوع (انکار بعد از اقرار مسموع نیست)	زوجه اقرار به وصول مهریه می کند؛ این اقرار خود سلب حق مطالبه است.

شرایط قانونی و نکات حیاتی برای تنظیم سند ابرا مهریه

تنظیم سند ابرا مهریه، یک عمل حقوقی حساس است که مستلزم رعایت شرایط و اصول خاصی است. عدم توجه به این نکات می تواند به ابطال سند یا ایجاد مشکلات حقوقی در آینده منجر شود. در ادامه به مهمترین شرایط و نکات حیاتی در این خصوص می پردازیم:

اهلیت زوجه: بلوغ و رشد عقلی

یکی از اساسی ترین شرایط برای هرگونه عمل حقوقی، از جمله ابرا مهریه، اهلیت طرفین است. در مورد ابرا مهریه، زوجه به عنوان اسقاط کننده حق، باید دارای اهلیت لازم باشد. اهلیت شامل بلوغ و رشد عقلی است. بر اساس قوانین ایران، بلوغ برای دختران ۹ سال تمام قمری و برای پسران ۱۵ سال تمام قمری است. اما صرف بلوغ برای انجام اعمال حقوقی مالی کافی نیست و شخص باید دارای رشد نیز باشد. رشد به معنای توانایی تشخیص صلاح و فساد در امور مالی و اداره اموال خود به صورت عاقلانه است. برای افراد زیر ۱۸ سال شمسی، فرض بر عدم رشد است و اگر زوجه بخواهد قبل از ۱۸ سالگی مهریه خود را ابرا کند، نیازمند اخذ گواهی رشد از دادگاه خانواده است. در این گواهی، دادگاه تشخیص می دهد که زوجه با وجود عدم رسیدن به سن ۱۸ سال تمام، توانایی اداره امور مالی خود را دارد و رشیده محسوب می شود. بدون گواهی رشد، ابرا مهریه از سوی فرد زیر ۱۸ سال، باطل و بی اعتبار خواهد بود. در مقابل، اهلیت زوج (مدیون) برای ابرا مهریه شرط نیست، زیرا ابرا ایقاع است و نیازی به قبول مدیون ندارد.

رضایت کامل و بدون اکراه و اجبار

ابرا مهریه، باید با رضایت کامل، اختیار و میل زوجه صورت پذیرد. هرگونه اجبار، اکراه، فریب یا تهدید که اراده زوجه را مخدوش کند، می تواند سند ابرا را باطل یا غیرنافذ سازد. در صورت اثبات اکراه، فریب یا اجبار (مثلاً تهدید به طلاق، خشونت، یا ممانعت از ملاقات فرزندان)، زوجه می تواند ابطال سند ابرا مهریه را از دادگاه مطالبه کند. اثبات اکراه یا اجبار بر عهده مدعی (زوجه) است و می تواند از طریق شهادت شهود، پیامک ها، تماس های ضبط شده یا سایر دلایل و قرائن صورت گیرد. دفاتر اسناد رسمی نیز وظیفه دارند پیش از تنظیم سند، اطمینان حاصل کنند که زوجه با رضایت کامل و آگاهی از پیامدها اقدام به ابرا می نماید.

شفافیت موضوع و میزان ابرا

سند ابرا مهریه باید به وضوح و شفافیت کامل، موضوع و میزان ابرا را مشخص کند. باید دقیقاً قید شود که آیا تمامی مهریه ابرا می شود یا صرفاً بخشی از آن. در صورت ابرا بخشی از مهریه، مقدار دقیق آن (به عدد و حروف) باید مشخص گردد. همچنین، اگر زوجه قصد ابرا سایر حقوق مالی ناشی از زوجیت (مانند نفقه، اجرت المثل ایام زوجیت، نحله، یا شرط تنصیف اموال) را نیز دارد، باید این موارد به صراحت در سند ذکر شوند. عدم وضوح در این موارد می تواند به تفسیرهای حقوقی متفاوت و بروز اختلافات در آینده منجر شود.

عدم نیاز به اذن پدر یا شخص ثالث

بر اساس قوانین جاری، زوجه به عنوان مالک مهریه خود، برای ابرا مهریه نیاز به اذن پدر یا اجازه هیچ شخص ثالثی ندارد. این حق، یک حق مالی مستقل برای زن است. با این حال، در مواردی که سردفتر اسناد رسمی در احراز هویت یا اهلیت زوجه (خصوصاً اگر زوجه بسیار جوان باشد و سردفتر در رشد او تردید داشته باشد) تردید کند، ممکن است برای اطمینان بیشتر، حضور پدر یا یک شخص معتمد را به عنوان معرف یا شاهد مطالبه کند. این مطالبه صرفاً برای احراز هویت یا تأیید رشد است و به معنای لزوم اذن برای ابرا نیست. توصیه می شود زوجه با اطلاع و رضایت خانواده اقدام به چنین عملی نماید، اما از نظر قانونی، الزامی به اذن پدر یا سایر بستگان وجود ندارد.

آگاهی کامل زوجه از پیامدهای ابرا

مهمترین نکته این است که زوجه باید با آگاهی کامل از تمامی پیامدهای حقوقی ابرا مهریه، اقدام به این کار کند. همانطور که پیشتر ذکر شد، ابرا عملی قطعی و غیرقابل رجوع است. یعنی پس از امضای سند ابرا، زوجه برای همیشه حق مطالبه مهریه ابرا شده را از دست می دهد. این امر حتی در صورت پشیمانی، طلاق، یا بروز مشکلات بعدی در زندگی مشترک نیز قابل برگشت نخواهد بود. لذا، سردفتران اسناد رسمی موظفند پیش از ثبت سند، این موضوع را به روشنی برای زوجه تشریح کنند و از آگاهی کامل او اطمینان حاصل نمایند. مشاوره با وکیل متخصص خانواده نیز پیش از اقدام به ابرا مهریه، اکیداً توصیه می شود.

نحوه تنظیم و ثبت سند ابرا مهریه (سند عادی و رسمی)

ابرا مهریه می تواند به دو صورت سند عادی یا سند رسمی انجام شود که هر یک دارای اعتبار و آثار حقوقی متفاوتی هستند.

سند عادی ابرا مهریه

سند عادی ابرا مهریه به سندی گفته می شود که بین زوجین، بدون دخالت دفاتر اسناد رسمی و صرفاً با امضای طرفین (و احیاناً شهود) تنظیم می گردد. اعتبار حقوقی این سند در جایگاه خود، قابل قبول است و در محاکم قضایی به عنوان یک دلیل اثباتی پذیرفته می شود. با این حال، سند عادی محدودیت های خاص خود را دارد. مهمترین محدودیت آن، امکان انکار یا تردید نسبت به آن است. اگر زوجه در آینده ادعا کند که امضای زیر سند عادی، متعلق به او نیست یا تحت اکراه و اجبار امضا کرده است، اثبات صحت و اصالت سند عادی نیاز به طی مراحل قضایی و کارشناسی خط و امضا دارد که ممکن است زمان بر و پیچیده باشد. به همین دلیل، سند عادی استحکام و صلابت یک سند رسمی را ندارد.

برای نحوه نگارش و اهمیت امضای شهود در سند عادی، توصیه می شود متن به صورت صریح و با ذکر جزئیات کامل (مشخصات زوجین، شماره و تاریخ عقدنامه، میزان مهریه و مقدار ابرا شده) نوشته شود. امضای حداقل دو شاهد زیر سند عادی، به منظور تأیید حضور و رضایت زوجه، می تواند به تقویت اعتبار آن کمک شایانی کند. اما حتی با وجود شهود، در نهایت تصمیم گیری در مورد اعتبار آن در صورت انکار یا تردید، بر عهده دادگاه خواهد بود.

نمونه متن ابرا مهریه به صورت دست نویس/عادی:

اینجانبه [نام و نام خانوادگی زوجه]، فرزند [نام پدر زوجه]، به شماره شناسنامه [شماره شناسنامه زوجه]، کد ملی [کد ملی زوجه] و آدرس [آدرس کامل زوجه]، زوجه دائمی آقای [نام و نام خانوادگی زوج]، فرزند [نام پدر زوج]، به شماره شناسنامه [شماره شناسنامه زوج] و کد ملی [کد ملی زوج]، به موجب سند نکاحیه شماره [شماره ثبت عقدنامه] مورخ [تاریخ ثبت عقدنامه] صادره از دفتر ازدواج شماره [شماره دفتر ازدواج]، با کمال صحت عقل، اراده کامل و بدون هیچ گونه اکراه و اجبار، اقرار و اعلام می نمایم که ذمه همسرم، آقای [نام و نام خانوادگی زوج] را از پرداخت تمامی/میزان [میزان مهریه ابرا شده به عدد و حروف، مثلاً: صد (۱۰۰) عدد سکه تمام بهار آزادی از مهریه مندرج در سند نکاحیه] از مهریه مندرج در سند نکاحیه فوق الذکر، تماماً بری نموده و از حق خود نسبت به دریافت میزان فوق الذکر از مهریه به اختیار صرف نظر می نمایم.
بدین وسیله، هرگونه حق و ادعا و هرگونه مطالبه ای تحت هر عنوان از عناوین مربوط به مهریه ابرا شده، از خود سلب و ساقط نموده و حق رجوع به آن را از خود سلب می نمایم.

تاریخ: ......................
امضا و اثر انگشت زوجه: ......................
امضا و اثر انگشت زوج (در صورت حضور و رضایت): ......................

مشخصات و امضای شهود (اختیاری):
شاهد ۱: نام و نام خانوادگی: ...................... کد ملی: ...................... امضا و اثر انگشت: ......................
شاهد ۲: نام و نام خانوادگی: ...................... کد ملی: ...................... امضا و اثر انگشت: ......................

سند رسمی ابرا مهریه (تنظیم در دفاتر اسناد رسمی)

سند رسمی ابرا مهریه که در دفاتر اسناد رسمی تنظیم می شود، از برتری و استحکام حقوقی بسیار بالایی برخوردار است. بر اساس ماده ۱۲۸۷ قانون مدنی، اسنادی که در اداره ثبت اسناد و املاک و یا دفاتر اسناد رسمی یا در نزد سایر مأمورین رسمی در حدود صلاحیت آن ها و بر طبق مقررات قانونی تنظیم شده باشند، رسمی محسوب می شوند. سند رسمی قابلیت انکار و تردید ندارد و در صورت بروز اختلاف، اصالت آن مفروض است و اثبات عدم اعتبار آن بسیار دشوار خواهد بود. این ویژگی، اعتمادپذیری و امنیت حقوقی را برای زوج فراهم می آورد.

مراحل گام به گام مراجعه به دفترخانه:

1. حضور زوجه و در صورت لزوم زوج: زوجه به عنوان ابراکننده، باید شخصاً در دفتر اسناد رسمی حضور یابد. حضور زوج برای ثبت سند ابرا مهریه الزامی نیست (زیرا ابرا ایقاع است و نیاز به قبول مدیون ندارد)، اما برای برخی توافقات دوجانبه (مانند ابرا در قبال طلاق یا سایر حقوق) و احراز هویت بهتر، می تواند حاضر شود. در صورت تردید سردفتر در هویت یا اهلیت زوجه، ممکن است حضور شهود نیز درخواست شود.
2. توضیحات سردفتر: سردفتر اسناد رسمی وظیفه دارد پیش از تنظیم و ثبت سند، توضیحات کامل و جامعی را در خصوص ماهیت حقوقی ابرا، غیرقابل برگشت بودن آن و کلیه پیامدهای حقوقی به زوجه ارائه دهد و از آگاهی کامل و رضایت او اطمینان حاصل کند.
3. تنظیم و امضای سند: پس از احراز شرایط و تکمیل اطلاعات، سردفتر متن سند ابرا را تنظیم می کند. زوجه (و در صورت حضور، زوج و شهود) پس از مطالعه و تأیید مفاد سند، آن را امضا و اثر انگشت می زنند.

مدارک لازم:

• اصل شناسنامه و کارت ملی زوجه: برای احراز هویت و اهلیت.
• اصل سند نکاحیه (عقدنامه): برای مشخص شدن میزان مهریه و اطلاعات مربوط به عقد.
• اصل شناسنامه و کارت ملی زوج: در صورتی که زوج نیز برای امضا یا اطلاع رسانی حضور یابد.
• گواهی رشد: در صورتی که زوجه کمتر از ۱۸ سال تمام شمسی باشد.

آثار ثبت رسمی:

ثبت رسمی سند ابرا مهریه در دفتر اسناد رسمی، آثار حقوقی مهمی دارد:

• اعلام به دفتر ازدواج: دفاتر اسناد رسمی مکلفند مراتب ابرا مهریه را به دفتر ازدواجی که عقد نکاح در آن به ثبت رسیده است، اطلاع دهند تا این موضوع در ستون ملاحظات سند ازدواج نیز درج شود.
• توقف عملیات اجرایی: در صورت وجود اجرائیه مهریه و اقدامات اجرایی (مانند توقیف اموال یا ممنوع الخروجی زوج)، با ارائه سند رسمی ابرا، عملیات اجرایی متوقف و اموال رفع توقیف می گردد.
• رفع ممنوع الخروجی: در صورت ممنوع الخروجی زوج به دلیل مهریه، با ثبت رسمی ابرا و ارائه آن به مراجع ذیربط، این محدودیت رفع می شود.

نمونه فرم ابرا مهریه جامع و حقوقی

برای تسهیل فرآیند و اطمینان از صحت نگارش، در ادامه چند نمونه فرم ابرا مهریه با جزئیات کامل و توضیحات حقوقی ارائه شده است. این فرم ها می توانند به عنوان الگویی برای تنظیم سند در دفاتر اسناد رسمی مورد استفاده قرار گیرند و بخش های نیازمند تکمیل با علامت [ ] مشخص شده اند.

نمونه فرم ۱: ابرا کامل مهریه

این فرم برای زمانی است که زوجه قصد دارد تمامی مهریه خود را به زوج ببخشد و ذمه او را کاملاً بری سازد.

اقرارنامه ابرا کامل مهریه

در تاریخ [روز] [ماه] [سال] در این دفترخانه/محل، خانم [نام و نام خانوادگی زوجه] فرزند [نام پدر زوجه]، به شماره شناسنامه [شماره شناسنامه زوجه]، کد ملی [کد ملی زوجه]، صادره از [محل صدور شناسنامه]، متولد [تاریخ تولد زوجه] و ساکن [آدرس کامل زوجه] (که از این پس مُبرِء نامیده می شود)، و آقای [نام و نام خانوادگی زوج] فرزند [نام پدر زوج]، به شماره شناسنامه [شماره شناسنامه زوج]، کد ملی [کد ملی زوج]، صادره از [محل صدور شناسنامه]، متولد [تاریخ تولد زوج] و ساکن [آدرس کامل زوج] (که از این پس مُبرَءٌ عنه نامیده می شود)، حاضر گردیدند.

مبرِء، در نهایت صحت مزاج، با قصد و اراده و میل و اختیار کامل، بدون هیچ گونه اکراه، اجبار یا تدلیس، اقرار صریح و صحیح و شرعی و قانونی نمود مبنی بر اینکه:
با عنایت به سند نکاحیه شماره [شماره ثبت عقدنامه]، تاریخ [تاریخ ثبت عقدنامه]، دفتر رسمی ازدواج شماره [شماره دفتر ازدواج]، منعقده بین مبرِء و مُبرَءٌ عنه، که به موجب آن [میزان دقیق مهریه به عدد و حروف، مثلاً: یکصد و چهارده (۱۱۴) سکه تمام بهار آزادی طرح جدید] به عنوان مهریه زوجه تعیین و بر ذمه زوج مستقر گردیده است.

مبرِء به موجب این سند رسمی/عادی، ذمه مُبرَءٌ عنه (آقای [نام و نام خانوادگی زوج]) را از پرداخت تمامی و کلیه میزان مهریه مندرج در سند نکاحیه فوق الذکر، تماماً بری نموده و از حق خود نسبت به تمامی آن، به اختیار و با آگاهی کامل از تبعات حقوقی، صرف نظر می نماید.

بدین ترتیب، مُبرَءٌ عنه از تاریخ تحریر این سند، نسبت به تمامی مهریه مذکور، بری الذمه گردیده و مبرِء هیچ گونه حق مطالبه، ادعا و اعتراض احتمالی دیگری از بابت مهریه مذکور در سند نکاحیه فوق الذکر، در حال و آینده، نخواهد داشت و حق رجوع به این ابرا را به طور کامل از خود سلب و ساقط می نماید.

این اقرارنامه بنا به درخواست مبرِء تنظیم و به ثبت رسید و مسئولیت کلیه امور و صحت مفاد آن بر عهده اقرارکننده بوده و این دفترخانه/مرجع هیچ مسئولیتی در قبال ادعاهای خلاف واقع یا موارد اکراه و اجبار نخواهد داشت.

امضا و اثر انگشت زوجه (مبرِء): ......................
امضا و اثر انگشت زوج (مُبرَءٌ عنه - در صورت حضور): ......................
امضا و مهر سردفتر اسناد رسمی (در صورت رسمی بودن سند): ......................

نمونه فرم ۲: ابرا بخشی از مهریه

این فرم برای حالتی است که زوجه قصد دارد تنها قسمتی از مهریه خود را ابرا کند و باقی مهریه همچنان بر ذمه زوج باقی بماند.

اقرارنامه ابرا بخشی از مهریه

در تاریخ [روز] [ماه] [سال] در این دفترخانه/محل، خانم [نام و نام خانوادگی زوجه] فرزند [نام پدر زوجه]، به شماره شناسنامه [شماره شناسنامه زوجه]، کد ملی [کد ملی زوجه]، صادره از [محل صدور شناسنامه]، متولد [تاریخ تولد زوجه] و ساکن [آدرس کامل زوجه] (که از این پس مُبرِء نامیده می شود)، و آقای [نام و نام خانوادگی زوج] فرزند [نام پدر زوج]، به شماره شناسنامه [شماره شناسنامه زوج]، کد ملی [کد ملی زوج]، صادره از [محل صدور شناسنامه]، متولد [تاریخ تولد زوج] و ساکن [آدرس کامل زوج] (که از این پس مُبرَءٌ عنه نامیده می شود)، حاضر گردیدند.

مبرِء، در نهایت صحت مزاج، با قصد و اراده و میل و اختیار کامل، بدون هیچ گونه اکراه، اجبار یا تدلیس، اقرار صریح و صحیح و شرعی و قانونی نمود مبنی بر اینکه:
با عنایت به سند نکاحیه شماره [شماره ثبت عقدنامه]، تاریخ [تاریخ ثبت عقدنامه]، دفتر رسمی ازدواج شماره [شماره دفتر ازدواج]، منعقده بین مبرِء و مُبرَءٌ عنه، که به موجب آن [میزان کل مهریه به عدد و حروف، مثلاً: سیصد و پنجاه (۳۵۰) سکه تمام بهار آزادی طرح جدید] به عنوان مهریه زوجه تعیین و بر ذمه زوج مستقر گردیده است.

مبرِء به موجب این سند رسمی/عادی، ذمه مُبرَءٌ عنه (آقای [نام و نام خانوادگی زوج]) را از پرداخت بخشی از مهریه مندرج در سند نکاحیه فوق الذکر، به میزان [مقدار ابرا شده به عدد و حروف، مثلاً: یکصد (۱۰۰) سکه تمام بهار آزادی طرح جدید]، بری نموده و از حق خود نسبت به دریافت میزان فوق الذکر از مهریه به اختیار و با آگاهی کامل از تبعات حقوقی، صرف نظر می نماید.

بدین ترتیب، مُبرَءٌ عنه از تاریخ تحریر این سند، نسبت به میزان ابرا شده، بری الذمه گردیده و مبرِء هیچ گونه حق مطالبه، ادعا و اعتراض احتمالی دیگری از بابت بخش ابرا شده مهریه مذکور در سند نکاحیه فوق الذکر، در حال و آینده، نخواهد داشت و حق رجوع به این ابرا را به طور کامل از خود سلب و ساقط می نماید.
لازم به ذکر است که مابقی مهریه به میزان [میزان باقیمانده مهریه به عدد و حروف] سکه تمام بهار آزادی/وجه نقد، همچنان بر ذمه زوج باقی بوده و حق مطالبه آن برای زوجه محفوظ است.

این اقرارنامه بنا به درخواست مبرِء تنظیم و به ثبت رسید و مسئولیت کلیه امور و صحت مفاد آن بر عهده اقرارکننده بوده و این دفترخانه/مرجع هیچ مسئولیتی در قبال ادعاهای خلاف واقع یا موارد اکراه و اجبار نخواهد داشت.

امضا و اثر انگشت زوجه (مبرِء): ......................
امضا و اثر انگشت زوج (مُبرَءٌ عنه - در صورت حضور): ......................
امضا و مهر سردفتر اسناد رسمی (در صورت رسمی بودن سند): ......................

نمونه فرم ۳: ابرا مهریه و سایر حقوق مالی زوجه (اجرت المثل، نفقه، نحله)

این فرم زمانی استفاده می شود که زوجه علاوه بر مهریه، قصد ابرا سایر حقوق مالی ناشی از عقد نکاح و زوجیت را نیز دارد. این حقوق شامل نفقه ایام گذشته، اجرت المثل ایام زوجیت، نحله، و حق شرط تنصیف اموال می باشد.

اقرارنامه ابرا مهریه و سایر حقوق مالی زوجه

در تاریخ [روز] [ماه] [سال] در این دفترخانه/محل، خانم [نام و نام خانوادگی زوجه] فرزند [نام پدر زوجه]، به شماره شناسنامه [شماره شناسنامه زوجه]، کد ملی [کد ملی زوجه]، صادره از [محل صدور شناسنامه]، متولد [تاریخ تولد زوجه] و ساکن [آدرس کامل زوجه] (که از این پس مُبرِء نامیده می شود)، و آقای [نام و نام خانوادگی زوج] فرزند [نام پدر زوج]، به شماره شناسنامه [شماره شناسنامه زوج]، کد ملی [کد ملی زوج]، صادره از [محل صدور شناسنامه]، متولد [تاریخ تولد زوج] و ساکن [آدرس کامل زوج] (که از این پس مُبرَءٌ عنه نامیده می شود)، حاضر گردیدند.

مبرِء، در نهایت صحت مزاج، با قصد و اراده و میل و اختیار کامل، بدون هیچ گونه اکراه، اجبار یا تدلیس، اقرار صریح و صحیح و شرعی و قانونی نمود مبنی بر اینکه:
با عنایت به سند نکاحیه شماره [شماره ثبت عقدنامه]، تاریخ [تاریخ ثبت عقدنامه]، دفتر رسمی ازدواج شماره [شماره دفتر ازدواج]، منعقده بین مبرِء و مُبرَءٌ عنه، که به موجب آن [میزان دقیق مهریه به عدد و حروف، مثلاً: یکصد و چهارده (۱۱۴) سکه تمام بهار آزادی طرح جدید] به عنوان مهریه زوجه تعیین و بر ذمه زوج مستقر گردیده است.

مبرِء به موجب این سند رسمی/عادی، ذمه مُبرَءٌ عنه (آقای [نام و نام خانوادگی زوج]) را از پرداخت تمامی و کلیه مهریه مندرج در سند نکاحیه فوق الذکر، تماماً بری نموده و علاوه بر آن، ذمه ایشان را از کلیه حقوق مالی ناشی از زوجیت و شروط ضمن عقد نکاح اعم از:

  
تمامی نفقه معوقه ایام زوجیت تا تاریخ تحریر این سند.
  
تمامی اجرت المثل ایام زوجیت تا تاریخ تحریر این سند.
  
تمامی نحله (به عنوان عوض طلاق یا هر عنوان دیگر).
  
تمامی حقوق ناشی از شرط تنصیف اموال (شرط تقسیم دارایی ها).

تماماً و بدون هیچ قید و شرطی بری نموده و از تمامی حقوق فوق الذکر به اختیار و با آگاهی کامل از تبعات حقوقی، صرف نظر می نماید.

بدین ترتیب، مُبرَءٌ عنه از تاریخ تحریر این سند، نسبت به تمامی موارد مذکور، بری الذمه گردیده و مبرِء هیچ گونه حق مطالبه، ادعا و اعتراض احتمالی دیگری از بابت مهریه و سایر حقوق مالی فوق الذکر در حال و آینده، نخواهد داشت و حق رجوع به این ابرا را به طور کامل از خود سلب و ساقط می نماید.

این اقرارنامه بنا به درخواست مبرِء تنظیم و به ثبت رسید و مسئولیت کلیه امور و صحت مفاد آن بر عهده اقرارکننده بوده و این دفترخانه/مرجع هیچ مسئولیتی در قبال ادعاهای خلاف واقع یا موارد اکراه و اجبار نخواهد داشت.

امضا و اثر انگشت زوجه (مبرِء): ......................
امضا و اثر انگشت زوج (مُبرَءٌ عنه - در صورت حضور): ......................
امضا و مهر سردفتر اسناد رسمی (در صورت رسمی بودن سند): ......................

ابرا مهریه در موارد خاص

ابرا مهریه، علاوه بر کاربرد عمومی خود، در برخی شرایط خاص حقوقی نیز نقش مهمی ایفا می کند که درک آن ها برای هر دو طرف، ضروری است.

ابرا مهریه در طلاق توافقی

یکی از متداول ترین مواردی که ابرا مهریه مطرح می شود، در فرآیند طلاق توافقی است. در طلاق توافقی، زوجین با توافق کامل بر تمامی مسائل مالی و غیرمالی مربوط به جدایی، به دادگاه مراجعه می کنند. بخشش مهریه (به صورت کامل یا جزئی) اغلب جزئی از این توافقات است که زوجه در ازای دستیابی به طلاق، از حق خود می گذرد. در این موارد، ابرا مهریه نقش تسهیل کننده ای در فرآیند طلاق دارد، زیرا با حذف این اختلاف مالی، مسیر طلاق هموارتر می شود. نکته حیاتی در اینجا، تفاوت آن با بذل مهریه در طلاق خلع است. در طلاق توافقی که زوجه مهریه را ابرا می کند، این ابرا قطعی و غیرقابل رجوع است، حتی اگر طلاق در قالب خلع انجام شود، اما در توافق اولیه قید ابرا آورده شود و نه صرفاً بذل. در مقابل، بذل در طلاق خلع (جایی که کراهت از سوی زن است و در ازای آن مالی را می بخشد)، همانطور که پیشتر ذکر شد، در دوران عده طلاق ممکن است قابل رجوع باشد. بنابراین، در طلاق توافقی، اگر هدف بخشش قطعی مهریه باشد، باید به صراحت از اصطلاح ابرا مهریه استفاده شود تا غیرقابل برگشت بودن آن تضمین شود. همچنین، باید مشخص شود که آیا این ابرا فقط شامل مهریه است یا سایر حقوق مالی مانند نفقه و اجرت المثل را نیز در بر می گیرد؛ در غیر این صورت، سایر حقوق برای زوجه محفوظ خواهند ماند.

ابرا مهریه در ازای دریافت عوض (مالی یا غیرمالی)

هرچند ماهیت ابرا فی نفسه مجانی و بلا عوض است، اما در عمل ممکن است زوجه در ازای دریافت برخی امتیازات مالی یا غیرمالی، اقدام به ابرا مهریه کند. در اینجا باید به تفاوت ماهوی ابرا و صلح دقت کرد. اگر زوجه در ازای عوض، مهریه را ببخشد، در واقع این عمل بیشتر به صلح یا مبادله شباهت دارد تا ابرا. با این حال، در عرف و گاهی در اسناد دفاتر رسمی، این واژه به صورت تسامحی استفاده می شود که نیاز به دقت در متن سند دارد.

• دریافت مابه ازاء مالی: ممکن است زوجه در قبال ابرا مهریه، مال یا مبلغی پول نقد از زوج دریافت کند. این حالت بیشتر در قالب عقد صلح معوض قابل توجیه است تا ابرا. به عنوان مثال، زوجه در ازای دریافت یک قطعه زمین یا مبلغ مشخصی وجه نقد، از تمامی مهریه خود صرف نظر می کند. در این صورت، باید سند به گونه ای تنظیم شود که ماهیت صلح بر ابرا غلبه داشته باشد تا از بروز ابهامات حقوقی جلوگیری شود.
• دریافت حقوق غیرمالی: گاهی زوجه در ازای بخشش مهریه، حقوقی غیرمالی مانند حق طلاق، حضانت فرزندان یا حق خروج از کشور را از زوج دریافت می کند. این توافقات نیز معمولاً در قالب عقد صلح یا شروط ضمن عقد خارج لازم صورت می پذیرند. یعنی زوجه در قبال این امتیازات، مهریه اش را صلح می کند یا در یک عقد خارج لازم، ابرا مهریه را مشروط به تحقق این حقوق می کند. در این موارد، باید اطمینان حاصل شود که توافقات به طور کامل و صحیح در سند درج شده اند و شروط کاملاً شفاف و قابل اجرا هستند تا هر دو طرف از حقوق خود اطمینان یابند. به عنوان مثال، وکالت در طلاق که به زوجه داده می شود، باید به صورت بلاعزل و با اختیارات کامل باشد تا زوجه بتواند در آینده از آن استفاده کند.

هزینه های ابرا مهریه در دفاتر اسناد رسمی

تنظیم و ثبت رسمی سند ابرا مهریه در دفاتر اسناد رسمی، مستلزم پرداخت هزینه هایی است که شامل حق الثبت، حق التحریر و سایر هزینه های جانبی می شود. آگاهی از این هزینه ها برای برنامه ریزی مالی طرفین ضروری است.

به طور کلی، اسناد تنظیم شده در دفاتر اسناد رسمی دو نوع هزینه اصلی دارند: حق الثبت و حق التحریر.

• حق الثبت: این هزینه بابت ثبت سند در دفاتر اسناد رسمی و مطابق با تعرفه سازمان ثبت اسناد و املاک کشور دریافت می شود. اسناد غیرمالی، از جمله سند ابرا مهریه، معمولاً از پرداخت حق الثبت معاف هستند. این معافیت به منظور تسهیل در ثبت این نوع اسناد است.
• حق التحریر: این هزینه بابت خدماتی که سردفتر و دفتریار برای تنظیم و ثبت سند ارائه می دهند، دریافت می شود. تعرفه حق التحریر هر ساله توسط کانون سردفتران و دفتریاران و با تصویب قوه قضائیه تعیین و ابلاغ می گردد.

تعرفه حق التحریر برای اسناد ابرا مهریه

تعرفه حق التحریر اسناد به دو دسته مالی و غیرمالی تقسیم می شود. سند ابرا مهریه، در صورتی که صرفاً به ابرا مهریه بپردازد و جنبه مالی دیگری نداشته باشد، به عنوان سند غیرمالی شناخته می شود و دارای تعرفه ثابت است. اما اگر در سند، مبلغ یا ارزش مهریه ابرا شده به طور صریح قید شود، ممکن است بر اساس مبلغ مذکور، جزو اسناد مالی محسوب شده و حق التحریر آن بر اساس درصدی از مبلغ مهریه ابرا شده محاسبه گردد. این موضوع در دفاتر اسناد رسمی با توجه به آیین نامه ها و بخشنامه های سالیانه متغیر است.

در حال حاضر (بر اساس رویه های معمول و بخشنامه های سالیان گذشته)، حق التحریر برای اسناد غیرمالی مبلغی ثابت است. اما در صورتی که ماهیت سند به گونه ای باشد که مبلغ مهریه در آن قید شده و به عنوان سند مالی تلقی شود، حق التحریر بر اساس جدول تعرفه های زیر محاسبه می شود. لازم به ذکر است که این تعرفه ها ممکن است هر سال تغییر کنند و برای اطلاع از نرخ دقیق و به روز، مراجعه به دفتر اسناد رسمی ضروری است.

مبلغ سند (ریال)	تعرفه حق التحریر (ریال)
تا ۱۰ میلیون ریال	۸۰۰ هزار ریال
تا ۱۰۰ میلیون ریال نسبت به مازاد ۱۰ میلیون ریال	۱۲ در هزار
تا ۲۰۰ میلیون ریال نسبت به مازاد ۱۰۰ میلیون ریال	۸ در هزار
تا ۵۰۰ میلیون ریال نسبت به مازاد ۲۰۰ میلیون ریال	۵ در هزار
تا ۱ میلیارد ریال نسبت به مازاد ۵۰۰ میلیون ریال	۴ در هزار
تا ۳ میلیارد ریال نسبت به مازاد ۱ میلیارد ریال	۲ در هزار

مسئولیت پرداخت هزینه های ابرا مهریه معمولاً بر عهده زوجه است، زیرا او متقاضی این خدمت و اسقاط کننده حق خود است. با این حال، زوجین می توانند با توافق یکدیگر، نحوه پرداخت این هزینه ها را تعیین کنند.

سوالات متداول (FAQ) در مورد ابرا مهریه

آیا ابرا مهریه قابل رجوع است؟

خیر، ابرا مهریه یک عمل حقوقی قطعی و غیرقابل رجوع است. به محض اینکه زوجه ذمه زوج را از پرداخت مهریه بری کند، دیگر نمی تواند آن را مطالبه کند، مگر اینکه ثابت شود ابرا تحت اکراه، اجبار یا فریب صورت گرفته است.

آیا برای ابرا مهریه، رضایت پدر زوجه ضروری است؟

خیر، زوجه به عنوان مالک مهریه خود، برای ابرا مهریه نیازی به اذن پدر یا هیچ شخص ثالث دیگری ندارد. تنها شرط، داشتن اهلیت قانونی (بلوغ و رشد عقلی) است.

چه مدارکی برای تنظیم سند ابرا مهریه در دفترخانه لازم است؟

مدارک لازم شامل اصل شناسنامه و کارت ملی زوجه، اصل سند نکاحیه (عقدنامه) و در صورت لزوم، گواهی رشد برای زوجه های زیر ۱۸ سال تمام شمسی می باشد. حضور زوج الزامی نیست، اما در صورت تمایل می تواند با مدارک شناسایی حاضر شود.

اگر زوجه زیر سن قانونی باشد، می تواند مهریه اش را ابرا کند؟ (نیاز به گواهی رشد)

اگر زوجه زیر ۱۸ سال تمام شمسی باشد، برای ابرا مهریه نیاز به اخذ گواهی رشد از دادگاه خانواده دارد. بدون این گواهی، ابرا مهریه باطل و بی اعتبار خواهد بود.

بعد از ابرا مهریه، آیا زوجه می تواند نفقه، اجرت المثل یا نحله را مطالبه کند؟

ابرا مهریه تنها شامل مهریه می شود و تأثیری بر سایر حقوق مالی زوجه (مانند نفقه، اجرت المثل، نحله و حق شرط تنصیف اموال) ندارد، مگر اینکه در متن سند ابرا، به صراحت ذکر شده باشد که زوجه از تمامی این حقوق نیز صرف نظر می کند.

چه تفاوتی بین اقرارنامه ابرا مهریه و سند رسمی وجود دارد؟

اقرارنامه ابرا مهریه می تواند به صورت عادی (دست نویس) تنظیم شود که اعتبار آن کمتر از سند رسمی است و در معرض انکار و تردید قرار دارد. اما سند رسمی ابرا مهریه در دفاتر اسناد رسمی تنظیم می شود، غیرقابل انکار و تردید است و از استحکام حقوقی بالاتری برخوردار است.

در صورت عدم احراز هویت زوجه، آیا نیاز به معرفی شاهد است؟

بله، در صورتی که سردفتر در احراز هویت زوجه تردید داشته باشد، می تواند مطابق با ماده ۵۰ قانون ثبت، از زوجه درخواست کند که دو نفر شاهد معروف و معتمد را برای تأیید هویت خود معرفی کند.

آیا ابرا مهریه حتماً باید در دفترخانه انجام شود؟

خیر، ابرا مهریه می تواند به صورت عادی نیز انجام شود. اما برای اطمینان بیشتر از اعتبار و قطعیت حقوقی آن، به شدت توصیه می شود که به صورت سند رسمی و در دفاتر اسناد رسمی ثبت شود.

اگر سند ابرا مهریه تحت اجبار امضا شده باشد، قابل ابطال است؟

بله، در صورتی که زوجه بتواند در دادگاه ثابت کند که سند ابرا مهریه تحت اکراه، اجبار یا فریب امضا شده است، می تواند درخواست ابطال آن را مطرح کند. اثبات این امر بر عهده زوجه است.

آیا مهریه عندالاستطاعه را هم می توان ابرا کرد؟

بله، مهریه عندالاستطاعه نیز یک حق مالی برای زوجه محسوب می شود که هرچند مطالبه آن مشروط به توانایی مالی زوج است، اما زوجه می تواند تمام یا بخشی از آن را ابرا کند. ابرا آن نیز مانند مهریه عندالمطالبه، غیرقابل رجوع خواهد بود.

آیا ابرا مهریه در طلاق توافقی باعث سلب سایر حقوق مالی زن نیز می شود؟

خیر، ابرا مهریه در طلاق توافقی، فقط به مهریه مربوط می شود و سایر حقوق مالی زن مانند نفقه، اجرت المثل ایام زوجیت و نحله را تحت تاثیر قرار نمی دهد، مگر اینکه در توافق نامه طلاق توافقی و سند ابرا، به صراحت ذکر شده باشد که زوجه از تمامی این حقوق نیز صرف نظر می کند.

نتیجه گیری

ابرا مهریه یکی از مهمترین اقدامات حقوقی در حوزه خانواده است که می تواند پیامدهای مالی و حقوقی دائمی برای زوجین به دنبال داشته باشد. ماهیت غیرقابل رجوع این عمل، اهمیت آگاهی کامل و تصمیم گیری هوشمندانه را دوچندان می کند. تفاوت های ظریف و در عین حال حیاتی بین ابرا، بذل، هبه، صلح و اقرار به دریافت مهریه، نشان دهنده پیچیدگی های این حوزه است و لزوم دقت در انتخاب روش صحیح را گوشزد می نماید. سند رسمی ابرا مهریه، به دلیل اعتبار و استحکام قانونی بالا، بهترین گزینه برای تضمین قطعیت این بخشش است و از بروز اختلافات و دعاوی احتمالی در آینده به نحو مؤثری جلوگیری می کند.

با توجه به پیچیدگی های حقوقی و پیامدهای غیرقابل برگشت ابرا مهریه، توصیه اکید می شود که پیش از هرگونه اقدام، زوجین به ویژه زوجه، حتماً با یک وکیل متخصص خانواده یا سردفتر اسناد رسمی مشورت نمایند. این مشاوره می تواند تمامی ابهامات را برطرف کرده و از اتخاذ تصمیمات عجولانه یا ناآگاهانه که ممکن است به ضرر یکی از طرفین باشد، جلوگیری کند. در نهایت، تنظیم دقیق و شفاف سند ابرا مهریه، با رعایت تمامی شرایط قانونی و ذکر جزئیات مربوط به میزان و سایر حقوق مالی، امنیت حقوقی و آرامش خاطر را برای هر دو طرف فراهم خواهد آورد.